Een terugblik op 2024 met Joep Houterman
Een politieke wind die het noodzakelijk maakte om openlijk kritiek te uiten en actie te voeren tegen de onderwijsbegroting. Krimp en daardoor bezuinigingen in eigen huis. Maar ook: het Fontys for Society Event, begeesterde studenten en andere successen. Fontysvoorzitter Joep Houterman kijkt terug op een bewogen 2024.
AI, bezuinigingen, het nieuwe kabinet, de krimp, de voltooiing van de nieuwbouw op Rachelsmolen, grote transities binnen Fontys… Wat is je het meest bijgebleven aan 2024?
“Mag ik beginnen met wat toch wel het hoogtepunt van het jaar was? Het Fontys for Society Event. Tweeduizend bezoekers, prachtige verhalen en een geweldige manier om ons te etaleren aan onszelf en aan de buitenwereld. Vooraf vond ik het toch wel spannend. Maar ik was blij verrast met die dag. Het was een groot succes, zo groot dat je denkt: waarom hebben we dit niet eerder gedaan. Een prachtige manier om het nieuwe studiejaar te openen en zeker voor herhaling vatbaar.”
Bij het positieve blijvend: wat nog meer?
“Organisatorisch kleinere maar belangrijke dingen, zoals de Green Office waarin we al onze duurzaamheidsdoelstellingen hebben ondergebracht. De aanstelling van een chief information officer. En de themamiddag die we hebben gehouden over Israël-Gaza. Nee, dat was geen groot evenement, maar wel een belangrijk maatschappelijk thema. Zoals veel van dat soort onderwerpen kunnen die heel polariserend werken en wij zijn er bij Fontys nog niet zo aan gewend over hoe daarmee om te gaan. Daarom is het belangrijk om ruimte te bieden voor de dialoog. ”
Is er nog een persoon die je specifiek is bijgebleven van afgelopen jaar?
“Twee eerstejaarsstudenten die bij de opleiding Pedagogiek in Sittard, weliswaar met lichte ondersteuning van enkele docenten, middels een dialoogsessie het gesprek leidden met geïnteresseerde studiekiezers en hun ouders tijdens de open dag.
Veel collega’s zullen herkennen dat het soms best lastig is om op een open dag goed in gesprek te komen. Ik vond het knap dat ze door het gesprek te openen over pedagogische kwesties een heel rijk gesprek op gang kregen. Daarmee werd snel veel duidelijk over de inhoud en de vorm van het onderwijs. En, wat ik het mooiste vond, het zei ook veel over het zelfvertrouwen van deze studenten.
Ondertussen was krimp toch wel hét woord van 2024. En gezien de waarschuwende woorden van het bestuur misschien ook wel voor 2025…
“Over de krimp van de studentaantallen is al vaker gesproken. We zagen het natuurlijk al langer aankomen. De vraag was en is: hoe passen we ons daar op aan? En ja, het is duidelijk dat we komend jaar op sommige punten die aanpassing zullen moeten versnellen.”
Hoe? Het betekent in elk geval verdergaande bezuinigingen?
“Zeker, zie ook de begroting waar Bron eerder over schreef. We zullen daar in het voorjaar, maar dat is een rekbaar begrip: in elk geval voor de zomer, nader over communiceren. En dat zullen we ook doen mocht er nog niets nieuws te melden zijn.
Maar laten we niet vergeten dat er ook positieve ontwikkelingen zijn. Het aantal masters en masterstudenten neemt toe, hetzelfde geldt voor de associate degrees. Operatie Beethoven is uiteraard ook goed nieuws voor Fontys. Dat geldt dan vooral voor de klassieke technische hoek. Daar gaan we heel actief mee aan de slag, ook voor wat betreft buitenlandse studenten. En werving voor LLO (leven lang leren, red.) zal ook vooral op die sector gericht zijn.
Dat het lastig gaat zijn, is evident. Dat hoort ook bij een organisatie als deze. Ons doel is niet een grote omvang van de organisatie, maar maximale inspanningen leveren voor onze maatschappelijke rol: talenten kansen geven en oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken ontwikkelen. Dat betekent wel zo veel mogelijk studenten afleveren en relevant onderzoek doen.”
Voor het eerst ben jij als Fontysvoorzitter de barricades op gegaan omdat dit kabinet, deze coalitie, de grootste bezuinigingen van deze eeuw wilde doorvoeren op hoger onderwijs.
“Ja. Krimp is onze grootste uitdaging, maar daar kwamen de maatregelen van dit kabinet nog eens bovenop. De langstudeerboete is gelukkig van de baan. Maar op de werving van internationale studenten, hoewel afgezwakt, wordt wel bezuinigd. Kijk, zo’n langstudeerboete raakt de collega’s niet, maar had de studenten wel geraakt; de bezuinigingen op de internationals kan Fontys veel directer raken.”
Voor de zomer had je nog wel een gesprek met minister Eppo Bruins over de aangekondigde bezuinigingen. Dat heeft kennelijk weinig opgeleverd?
“Dat gesprek was van zeer beperkte invloed, ja. Het probleem is in mijn ogen dat dit kabinet, en het vorige trouwens ook, geen langetermijnvisie heeft. Waar wil je naartoe met het hoger onderwijs? Wat wil je nu eigenlijk bereiken? Hoe passen internationale studenten in dat plaatje? Je zou hopen dat ze daar een visie bij hebben, maar ik zie vooral veel maatregelen die haaks staan op onze maatschappelijke opdracht.”
Fontys for Society... Gaat die opdracht de komende jaren wel lukken?
“Het is een zorgenkindje die maatschappelijke opdracht, en dat geldt voor bijna alle sectoren. Wat de hightechsector betreft hebben we door Operatie Beethoven extra garantie dat we daarmee vooruit kunnen. Tegelijkertijd is er bij techniek te weinig aanwas qua studenten, dus de druk blijft hoog. Maar dat geldt ook voor de zorg en veel andere sectoren. Reden temeer om ons portfolio zo breed mogelijk te houden.”
Zo breed mogelijk, maar tegelijkertijd wordt er – ook gedwongen door de krimp – ingezet op fusies van instituten. Daar is niet iedereen gelukkig mee.
“Omdat wij, net als bij de grote transitieprocessen TEO (de educatieve sector) en HARP (ondersteunende diensten), denken dat we door een betere organisatie tegen minder kosten tot betere uitkomsten kunnen komen. Daar wordt niet iedereen blij van, nee. Maar wij kunnen als bestuur helaas niet iedereen altijd blij houden. Dat hoort in tijden van krimp bij leidinggeven aan een organisatie.
Overigens: de grootste fusie was natuurlijk die van de educatieve opleidingen. Bij TEO waren liefst negen instituten betrokken. Het resultaat wordt nu komend studiejaar uitgerold. Dat duurde lang, dat proces, en je kunt klagen over de uitgebreide overlegstructuur die daarmee gepaard ging. Maar als je dat goed organiseert en uitvoert kom je wel tot iets. En ik vind TEO echt een majeure prestatie van alle betrokkenen.”
Toch ook nog even terug naar de kleinere schaal. Over sommige instituten horen we vanuit het cvb in de buitenwereld net iets minder. Zou je bijvoorbeeld iets kunnen zeggen over de Kunsten, Sport en Journalistiek?
“Ja, die lijken wat uit beeld omdat ze niet op een campus zijn gehuisvest. Maar dat zijn ze niet. De kunstopleidingen in Tilburg zijn een prachtig onderdeel van Fontys en dragen bij aan de cultuursector in heel Nederland. Met natuurlijk afgelopen jaar het 25-jarig jubileum van de Rockacademie, een meer dan bepalende opleiding op dat terrein voor het hele land.
Journalistiek heeft met het doorvoeren van de onderwijsvernieuwingen ook een pittige tijd gehad. Als er nu één instituut is waar daar keihard aan gewerkt is, is het Journalistiek wel. Net als op het gebied van instroom en uitval.
Sport en Bewegen is ook al zo’n mooi instituut. Mooi, stevig en goed georganiseerd. En met maatschappelijk relevante opleidingen waar heel interessante onderzoeken worden gedaan.”
Een laatste uitdaging, maar niet de minste, die ook op het bordje van het bestuur lag in 2024 en daar vermoedelijk nog wel even zal blijven liggen: AI.
“Daar hebben we zeker iets in te doen, ja. Een hele dynamische en complexe materie die alles te maken heeft met het toekomstbestendig maken van ons onderwijs, onze organisatie. AI zal ook in onze nieuwe strategie voor de komende jaren moeten landen. Lastig? Nee, we gaan dat niet met tegenzin aan. Ik zie dat meer als een echte uitdaging.
Maar zoals ik al vaker heb gezegd de afgelopen maanden: ik heb er alle vertrouwen in dat we bij Fontys alle uitdagingen aankunnen. En ik mag hopen dat daarbij ook altijd ruimte voor discussie blijft. Als veel mensen meedoen, dan helpt ons dat ook vooruit. Dus niet alleen mensen meenemen, maar dat mensen ook echt meedoen.”