Honderden banen weg bij Fontys door krimp

De eerste bezuinigingen zijn dit studiejaar binnen Fontys al doorgevoerd. Dat ging nog zonder gedwongen ontslagen. Maar de komende drie jaar gaan honderden formatieplaatsen verdwijnen door de krimp in studentaantallen. In een aantal gevallen leidt dat tot gedwongen ontslagen.

Het zijn niet de makkelijkste tijden voor medewerkers van Fontys. Docenten en ondersteuners ervaren veel druk door alle veranderingen die gaande zijn. Het slechte nieuws: wen er maar aan. Die druk zal even groot blijven of nog groter worden, want er komt veel op ons af.

Het rijtje is bijna eindeloos. Onderwijsvernieuwing, talentgericht onderwijs, Fontys for Society, Transitie Educatieve Opleidingen (TEO), de harmonisatie van de bedrijfsprocessen (HARP), fusies van instituten. Daar komen dan nog eens externe ontwikkelingen bovenop als AI, internationalisering, studenthuisvesting en Haagse bezuinigingen.

Het is veel. Niet alles is slecht of zwaar uiteraard. Sommige ontwikkelingen zijn precies dat: ontwikkelingen. En een aantal biedt ook kansen. Zoals de vraag naar nieuwe werknemers in de zorg en vooral ook techniek in de Brainportregio en de Operatie Beethoven. Toch zeker nu er een akkoord is over een nieuwe ASML-campus naast Eindhoven Airport.

Krimp
De grootste zorg was en is de krimp in studentaantallen en de daaruit voortvloeiende bezuinigingen die Fontys de komende jaren zal moeten doorvoeren. Fontys telt nu 41.700 studenten. Dat zijn er 4.500 minder dan twee jaar geleden. De inschatting is dat het er over drie jaar nog maar 37.000 zijn.

“Qua marktaandeel doen we het okay, dus we doen niets verkeerd. Maar we raken een behoorlijk deel kwijt”, stelt Frans Möhring, lid van het college van bestuur van Fontys.

De ramingen komen erop neer dat er in de komende drie jaar vanwege de krimp zo’n 700 formatieplaatsen (fte’s) kunnen verdwijnen. Fontys telt op dit moment 5.560 medewerkers, samen goed voor 4.207 fte’s. Dit zijn uitsluitend de mensen in loondienst; de 709 externen zoals zzp’ers, gedetacheerden en uitzendkrachten vallen hier niet onder. 

“Fontys gaat zo’n 20 procent kleiner worden”, aldus Möhring. “Maar veel zal door natuurlijk verloop worden opgevangen.”  

Hoofdrekenen
Dat ‘veel’ zou dan meer dan twee derde zijn, waardoor er nog steeds jaarlijks een kleine honderd gedwongen ontslagen nodig zouden kunnen zijn. Maar die rekensom gaat cvb-voorzitter Joep Houterman veel te ver. “Dit is geen kwestie van even simpel hoofdrekenen. Daar moet je heel erg mee uitkijken.”

“Ja, er zal krimp plaatsvinden. En dat lijkt ertoe te leiden dat er 200 tot 300 ontslagen kunnen volgen in de komende drie tot vijf jaar. Niet in een keer en de situatie verschilt per locatie enorm. Hoeveel banen exact verdwijnen, waar en wanneer, dat gaat de komende jaren blijken. Als eerste stap gaan we in gesprek met de vakbonden om te komen tot goede afspraken om dat proces eerlijk, zorgvuldig en voor iedereen gelijk te doorlopen."

Volgens Möhring gaat Fontys dit najaar de eerste gevolgen van dit beleid zien. “Instituten en diensten zijn al bezig de flexibele schil en jaarcontracten af te schalen. Maar de krimp gaat hard en onze ramingen laten zien dat het voorlopig nog niet voorbij is. Dit zal tot boventalligheid leiden.”

“Daar gaan wij als bestuur met de grootste zorgvuldigheid mee om. In alle openheid en eerlijkheid, waarbij leidinggevenden goed geïnstrueerd gaan worden en medewerkers goed worden begeleid.”

Veel tegelijk
Niet alles maar veel van de zorgen hebben te maken met demografische ontwikkelingen. Simpelweg: er zijn de afgelopen zeventien jaar minder kinderen geboren en daarmee ook minder ‘klanten’ ofwel potentiële studenten. Daar moet dus op gestuurd worden. Tegelijkertijd vinden allerlei grote ontwikkelingen plaats binnen Fontys. En dat hangt allemaal met elkaar samen.

Althans: aan de ene zijde is er krimp en aan de andere kant is er de bestuurlijke strategie van Fontys. Die twee staan los van elkaar, maar het bestuur erkent dat het veel is wat nu en de komende jaren op de medewerkers afkomt. Maar dat verandert niets aan de strategie. Houterman: “We zijn ons klaar aan het maken voor een Fontys dat gezond is over vijf of tien jaar.”

Zo wordt gestuurd op meer efficiency. Möhring: “Vandaar dat we instituten fuseren. Dat helpt. Maar we hebben ooit ook een - behoorlijk hoge - ratio vastgesteld voor het aantal medewerkers en vierkante meters dat we willen hebben per student. Daar willen we liever niet veel aan veranderen. Maar er moet wel iets gebeuren om die ratio te kunnen handhaven.”

Fusies instituten
Houterman wijst erop dat in Eindhoven al zo’n fusie is gerealiseerd bij de economische opleidingen. En dat dit bijvoorbeeld ook met economische instituten op Stappegoor zal gebeuren. En ook in Venlo en bij Nexus hiernaar gekeken wordt.

“Er moet een zelfstandige, inhoudelijke logica inzitten die ons beter in staat stelt de studenten te bedienen en tegelijkertijd een goede verbinding met het werkveld te maken. Instituten kunnen beter georganiseerd worden, processen beter ingericht. Dat moet onderzocht en uiteraard ook gedragen worden.”

Hetzelfde geldt overigens voor de diensten bij Fontys. Daar is HARP voor in gang gezet. Houterman: “We moeten even goed doorakkeren over wat dit alles betekent voor financiën, marketing en communicatie, processen die overal binnen Fontys spelen. We kunnen iets aan de kwaliteit doen én het kosteneffectiever maken.”

Dit zou ook al jaren eerder in gang gezet kunnen zijn, zo geeft de Fontys-voorzitter desgevraagd toe. “Misschien hadden we het ook wel eerder moeten doen. Maar er is tijd voor nodig, de juiste tijdgeest ook. En binnen onze strategie Fontys for Society hebben we gesteld dat we de decentrale filosofie loslaten.”

TEO
Die strategie telt drie grote pijlers: talentgericht onderwijs, waaronder ook TEO – de transitie educatieve opleidingen - deels valt, het lectorenplan als het om onderzoek gaat en HARP om het wendbaarder maken van de organisatie. 

Sommigen zullen een deel van de huidige processen zien als verkapte bezuinigingen. Maar dat is niet zo, stelt Möhring. “We moesten toch wel bezuinigen. Doen we dit soort dingen niet, dan zouden we nog veel meer moeten bezuinigen. TEO is in elk geval nooit bedacht of bedoeld in het kader van door de krimp veroorzaakte bezuinigingen. HARP gaat ook over kwaliteit van processen, maar maakt het inderdaad wel beter mogelijk om te bezuinigen, zeker bij kleinere instituten.”

Opleidingen weg?
Een andere vraag is of bezuinigingen kunnen leiden tot het opheffen van sommige opleidingen. Houterman fronst daar de wenkbrauwen bij. Liever niet als het aan het bestuur ligt.

“Ook daar zijn we al langer naar aan het kijken. TEO is daar ook een voorbeeld van. Door het onderwijs in het educatieve domein anders in te richten, zijn we in staat om ook kleinere opleidingen te handhaven.”

Een ander traject is dat met de omliggende hogescholen, Avans en Zuyd. “We zijn nu structureel gesprekken aan het voeren over de portfolio’s. Dat is nieuw en ook even wennen. Maar we willen als buren niet met elkaar concurreren. En we voelen alle drie dezelfde verantwoordelijkheid. Of dit betekent dat we op termijn opleidingen gaan uitruilen, dat weet ik zo nog niet. We hebben als Fontysbestuur ook geen lijstje van opleidingen die we zouden willen ‘opzeggen’.”

Wat er wel is: concretere gedachten over hoe gebouwen en campussen van Fontys in de toekomst te gebruiken of af te stoten. Zie hiervoor dit Bron-artikel.

Kabinet
Tot slot: er zijn goede en slechte berichten uit Den Haag. Als het gaat om de slechte berichten maakt Houterman zich uiteraard zorgen om beperking van internationale studenten (Fontys heeft veruit de meeste internationals van alle hbo-instellingen, red.), het duurder maken van een tweede studie en bezuinigingen op onderwijs en onderzoek. “We moeten dus proberen hier zelf de regie in te houden.”

“We zijn met man en macht bezig dat nieuwe Fontys met een breder traject te realiseren. Wat het nieuwe kabinet beslist is nog niet allemaal duidelijk, maar het is aan ons om te handelen. Sommige dingen zullen niet fijn zijn, andere juist weer hartstikke mooi.”

Een van die mooie dingen was het eerdere nieuws dat er 2,5 miljard euro wordt uitgetrokken voor de Brainportregio in de vorm van ‘Operatie Beethoven’. Een deel van dit geld komt ten goede aan het hoger onderwijs in de regio en dus ook Fontys.

Deze week werd bekend dat AMSL dus een tweede campus krijgt in Noordwest-Eindhoven. Op die locatie heeft ASML op termijn 20.000 nieuwe werknemers nodig. Eerder was al berekend dat voor elke 100 ASML-werknemers er nog eens tot 500 werknemers in de toeleverende industrie nodig zijn. Cijfers die het hoofd doen tollen, want dit zou betekenen dat 100.000 extra arbeidsplaatsen ingevuld moeten worden, waarvan een aanzienlijk deel door hbo’ers. En niet alleen voor de technieksector.

Houterman: “Die schaalsprong gaat veel verder dan dat.” Hij doelt op het feit dat voor al die nieuwe werknemers ook meer fysiotherapeuten, onderwijzers, verpleegkundigen, et cetera nodig zijn. “Die verantwoordelijkheid voelen we en gaan we ook invullen en is daarmee ook een kans voor ons. Verder gaat deze regio ook groeien wat weer wat gaat betekenen voor de studentenaantallen.”

Internationalisering
Hopelijk zal de Haagse discussie over internationalisering daarbij niet veel veranderen voor Fontys. Het beperken van de instroom van internationale studenten zou een ramp zijn voor de Brainportregio, die schreeuwt om nieuw personeel. De regio en dus Fontys (alsook de TU/e) hebben die internationals daarom keihard nodig.

Ook hoopt het bestuur dat voor Venlo, de campus met relatief de meeste internationale studenten (vooral Duitse) binnen Fontys, een uitzondering wordt gemaakt.

Eén ding is wel zeker: financieel kan Fontys een stootje hebben. Möhring: “Onze reserves zijn goed en we wisten dat dit eraan kwam. Die reserves gaan we de komende jaren ook flink inzetten om ons aan de nieuwe realiteit aan te kunnen passen en om tot een compacter Fontys te komen.” Met beleid. Want, stelt Houterman: “Die reserves kunnen in vijf jaar tijd ook zo maar verdampen als je niet tijdig bijstuurt.”