Stemmen vanaf 16 jaar? Meningen zijn verdeeld

In België en Duitsland mogen jongeren vanaf zestien jaar stemmen voor de Europese verkiezingen. In Nederland mag dat pas vanaf achttien jaar. Is het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd naar zestien jaar een goed idee? Bij Fontys zijn de meningen verdeeld.

De verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd in zowel België als Duitsland heeft als doel om jongeren eerder te betrekken bij het politieke proces en hun stem te laten meetellen in besluitvormingsprocessen die hun toekomst beïnvloeden.

Dit wordt volgens onderzoekers van Fontys Hogeschool ondersteund door internationaal onderzoek. “Daaruit blijkt dat de politieke kennis en interesse van zestien- en zeventienjarigen hoger is wanneer zij kiesrecht hebben dan in landen waar zij nog niet mogen stemmen”, aldus Iris Andriessen, Marlinde Melissen en Marjolein Verbercht van het lectoraat Diversiteit en (Ortho-)pedagogisch Handelen.

In Oostenrijk, dat de kiesgerechtigde leeftijd voor nationale verkiezingen al in 2007 verlaagde naar zestien jaar, stemde bij de laatste verkiezingen een even groot percentage van de zestien- en zeventienjarigen als de gemiddelde kiezer.

Serieus nemen
Zelf deden de Fontysonderzoekers ook onderzoek naar de maatschappelijke en politieke betrokkenheid van jongeren. Daarbij kregen ze hulp van Pedagogiekstudenten. De uitkomsten waren duidelijk, aldus het drietal: “Jongeren zijn wel degelijk betrokken. Ze zien allerlei maatschappelijke vraagstukken om zich heen, zoals de klimaatproblematiek, armoede en woningnood, en vinden dat de politiek daarmee aan de slag moet gaan.”

Het grootste deel van de jongeren ziet daarin ook een rol voor zichzelf weggelegd. Zo niet, dan komt dit volgens de onderzoekers omdat jeugdigen het gevoel hebben dat er weinig naar hen wordt geluisterd. Daarom pleitten ze al bij de landelijke verkiezingen in november vorig jaar voor het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd naar zestien jaar. “Wij vinden het in het algemeen belangrijk dat jeugdigen serieus genomen worden.”

De onderzoekers vragen ook nu weer in aanloop naar de Europese verkiezingen aandacht voor het onderwerp. Zo werd Marjolein Verbercht eind april samen met de Pedagogiekstudenten geïnterviewd door de Limburgse omroep L1. En donderdag 6 juni komen ze in de uitzendingen van NPO Radio 1 en EenVandaag.

Met hun optredens in de media hopen onderzoekers en studenten “dat jeugdigen op allerlei domeinen in de samenleving gezien worden als mensen met eigen kennis, belangen, ervaringen en overtuigingen. En dat er ruimte gemaakt wordt voor jeugdigen om bij te dragen hun eigen (leef)wereld mee vorm te geven.”

Rondvraag
Niet iedereen bij Fontys denkt er zo over. Uit een rondvraag op campus Rachelmolen blijkt dat de meningen verdeeld zijn. Zo is tweedejaarsstudent Fysiotherapie Chris (20) niet uitgesproken voor of tegen verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd. “Ik denk dat het belangrijk is om ook de jongere generatie te betrekken en een stem te geven. Want wij zijn de toekomst.”

“Maar er is wel een mate van verantwoordelijkheid nodig om je stem uit te kunnen brengen”, zegt hij. “En ik weet niet of zestien- en zeventienjarigen dit al doordacht kunnen doen. Toen ik zelf zo oud was, hoorden we wel eens wat over de verkiezingen tijdens het vak maatschappijleer, maar ik ben persoonlijk niet heel politiek bewust, toen niet en nu ook niet.”

Toch, als hij wat langer nadenkt, vindt Chris dat hun stem wel mag meetellen. Maar hoe dat dit vormt krijgt, daar mogen ze wat hem betreft nog even goed over nadenken.

Sam (bijna 23) vindt het geen geweldig idee. De tweedejaarsstudent Finance, Tax and Advice (FTA) wijst erop dat het brein op die leeftijd niet volledig is uitontwikkeld. Hij vraagt zich af of je dan al een goede keuze kunt maken. “Ook zijn zestienjarigen vaak nog erg gevoelig voor trends en de populariteit die sommige politieke stromingen naar zich toe trekken, waardoor ze zich sneller laten beïnvloeden.”

Zelf is Sam nooit zo bezig geweest met politiek, zeker niet op zestienjarige leeftijd. Van hem mag de stemgerechtigde leeftijd zelfs omhooggaan naar 21 jaar. “Omdat je op die leeftijd meestal stabieler bent en je minder snel laat leiden door emoties, vaak kun je dan ook kritischer nadenken.”

Beïnvloedbaar
Medestudent Yoni (23) denkt er hetzelfde over. “Op zestienjarige leeftijd ben je nog zo beïnvloedbaar. Als je wat ouder bent, durf je vaak beter je eigen keuzes te maken. De eerste keer dat ik mocht stemmen op mijn achttiende heb ik het niet gedaan, omdat ik niet wist waarop ik moest stemmen. Tegenwoordig verdiep ik me er wel in.”

“Er zullen vast zestienjarigen zijn die een uitzondering zijn”, nuanceert ze. “Maar de meerderheid verdiept zich volgens mij nog niet genoeg in de politiek om een goede stem te kunnen uitbrengen.” De FTA-student denkt daarbij ook aan haar vrienden. “Sommigen gaan toch stemmen, ook al weten ze niet goed op welke partij. Ze vinden dat hun stem niet verloren mag gaan.”

Daar is Yoni het niet mee eens. “Dadelijk stemmen ze op een partij waar ze later niet achter blijken te staan.” Zo heeft de extreemrechtse Belgische partij Vlaams Belang via sociale media veel stemmen van jongeren binnengehaald, stelt Sam. “Terwijl ze helemaal niet goed wisten waar ze precies op stemden.”

Verantwoordelijkheid
De 23-jarige Isa mocht al stemmen toen ze zestien was. De gemeente waarin ze woonde, ging van naam veranderen en de inwoners mochten meedenken. Dat vond de derdejaarsstudent Communicatie heel bijzonder, en ze voelde een grote verantwoordelijkheid. Ze verdiepte zich goed in de keuzeopties, net als voor elke verkiezing, zegt ze.

Als jongeren onder achttien jaar ervoor open staan, kan Isa zich voorstellen dat ze kunnen gaan stemmen, tegelijkertijd denkt ze dat veel van hen ook zomaar iets zullen invullen. “Je bent nog best beïnvloedbaar op die leeftijd. Dat maakt het lastiger om je eigen mening te bepalen.”

Studiegenoot Izabela (23) wijst erop dat jongeren pas vanaf hun achttiende alcohol mogen drinken. “En dan zouden ze al twee jaar eerder mogen stemmen? Daar zijn ze dan ook te jong voor, vind ik. Je bent nog niet eens volwassen.”

Ook denkt ze dat het voor jongeren lastig kan zijn om een goede keuze te maken. Zelf maakt ze elke verkiezingen gebruik van een stemwijzer om erachter te komen waar ze het mee eens en oneens is. “En zelfs dan vraag ik me nog af of het wel de juiste keuze is die eruit komt.”