Kennisveiligheid: samenwerking met China onder vuur
Universiteiten en hogescholen hebben niet genoeg kennis in huis om zelf onderzoekers en studenten te screenen voor de kennisveiligheid, staat in een nieuw rapport. Intussen laait de discussie over samenwerking met China weer op.
Hoe voorkomen we dat gevoelige kennis uit Nederland in verkeerde handen valt? Eerder dit jaar waarschuwde inlichtingendienst AIVD opnieuw voor spionage. China, bijvoorbeeld, stuurt doelbewust studenten en wetenschappers hierheen om kennis en technologie binnen te halen.
Voorgaande kabinetten werkten aan een wettelijke screening van onderzoekers en masterstudenten in ‘gevoelige’ vakgebieden. Maar voorlopig komt die er niet: een brede screening is “niet haalbaar” zei onderwijsminister Rianne Letschert eerder dit jaar. Ze kijkt of een beperkte variant mogelijk is, waarin bijvoorbeeld studenten niet gescreend worden.
Sjoemelen met het cv
Momenteel moeten hogescholen en universiteiten zelf de boel in de gaten houden. Maar in een nieuw rapport waarschuwt onderzoekscentrum RAND Europe dat je dat niet helemaal aan de onderwijsinstellingen kunt overlaten. Het ministerie van OCW had om het onderzoek gevraagd.
Wetenschappers en studenten kunnen namelijk makkelijk sjoemelen met hun cv, bijvoorbeeld door hun banden met bepaalde universiteiten of militaire onderzoeksprojecten achterwege te laten. Soms worden ook diploma’s vervalst. Zeker als een buitenlands regime daar een handje bij helpt, is het lastig om dit soort fraude op te sporen, schrijven de auteurs van het rapport.
Om verdachte situaties sneller te kunnen herkennen, zouden onderwijsinstellingen, de overheid en andere betrokken organisaties onderling meer informatie moeten delen. Controleer wetenschappers en studenten bovendien niet eenmalig, maar op verschillende momenten. Dat moet ook in samenwerking met de rest van Europa, zodat gevoelige kennis niet alsnog weglekt via andere landen.
Wiskundestudenten
Intussen heeft de Universiteit Leiden omstreden plannen om tientallen Chinese studenten naar Nederland te halen, schrijft dagblad NRC. De instelling wil een samenwerking aangaan met Xi’an Jiaotong University, waarbij Chinese studenten een jaar lang in Leiden onderwijs volgen bij de bachelor wiskunde. Ze krijgen ook een Leids diploma.
Docenten en onderzoekers maken zich grote zorgen om de kennisveiligheid: studenten werken soms met gevoelige data. De Chinese universiteit zou bovendien nauwe banden hebben met het leger. Toch wil de decaan het plan juist uitbreiden naar andere opleidingen. De Chinese studenten zouden de universiteit jaarlijks miljoenen euro’s kunnen opleveren.
De eerste tweehonderd studenten zouden mogelijk in 2029 in Leiden arriveren. Mocht er tegen die tijd al een screeningswet zijn, dan is het nog maar de vraag of studenten daaronder vallen.
Samenwerkingen
Ook onderzoeksplatform Follow the Money schreef deze week over de samenwerking tussen Nederlandse universiteiten en China. In het artikel staat dat de Binnenlandse Veiligheidsdienst, voorloper van de AIVD, al in 1990 waarschuwde dat Nederlandse wetenschappers bijdragen aan de Chinese defensie-industrie.
FTM richtte zich met name op de zogenaamde ‘Seven sons of national defence’: zeven Chinese topuniversiteiten die nauw samenwerken met het leger. Ruim de helft van hun budget gaat naar militair bruikbaar onderzoek, zoals de ontwikkeling van raketten en satellieten.
De TU Eindhoven en de Universiteit Maastricht hebben sinds kort de banden met deze zeven universiteiten verbroken. Andere universiteiten zien de risico’s en zeggen voorzichtig te werk te gaan. Maar ze willen de samenwerking vooralsnog niet verbieden.