Fontys zet in op betere kennisveiligheid

Kennisveiligheid speelt een steeds belangrijkere rol in de samenleving. De spanningen die wereldwijd voelbaar zijn, dragen daaraan bij. Maar wat doet Fontys op dit vlak? Johannes Versluijs, projectleider van de projectgroep Kennisveiligheid, vertelt er meer over.

De projectgroep Kennisveiligheid is begin 2025 in het leven geroepen bij Fontys. Dat was hard nodig, want in 2022 is door de Nederlandse overheid de Nationale Leidraad Kennisveiligheid gepubliceerd, die bedoeld is om kennisinstellingen (zoals Fontys) te ondersteunen bij het veilig omgaan met internationale samenwerkingen en het beschermen van gevoelige kennis en technologie. 

Spoorboekje
Johannes Versluijs, naast projectleider van de projectgroep Kennisveiligheid ook jurist bij Fontys, omschrijft die leidraad als ‘het spoorboekje voor iedereen om een aantal dingen in te voeren’. Hij zegt dat Europa een paar jaar geleden is wakker geschrokken door alles wat er tot op de dag van vandaag nog steeds gebeurt. “In een relatief korte tijd is er veel veranderd. Met de inval van Rusland in Oekraïne is het thema kennisveiligheid in een stroomversnelling terechtgekomen en dat betekent ook dat wij dit als Fontys zo snel mogelijk realiseerbaar moeten maken.” 

En dat is dus precies waar achter de schermen nu al maanden aan wordt gewerkt. Versluijs en zijn collega’s zijn bezig met het opstellen van een kader over alles wat met kennisveiligheid te maken heeft. Maar om dat te kunnen doen, moet eerst duidelijk in beeld worden gebracht wat kennisveiligheid nou precies betekent. “Dat is een heel ingewikkeld verhaal”, aldus Versluijs. “Als je het over dit onderwerp hebt, zijn er drie poten, waarvan de eerste is: het voorkomen van de ongewenste overdracht van sensitieve kennis en technologie.”

De projectleider legt uit dat er door de Europese Unie sancties zijn uitgevaardigd voor verschillende landen, instellingen en personen.” Fontys moet zich daaraan houden en dat betekent dat op het moment dat je met een persoon of instelling uit één van die landen zaken wil doen, er eerst het een en ander gecheckt moet worden. Dat mechanisme is er nog niet altijd, dus dat zijn we nu aan het inbouwen.”

Complex vraagstuk
Een ander ding waar rekening mee moet worden gehouden, is de dual use verordening. Dat wil zeggen dat goederen die een civiele toepassing kennen, ook militair kunnen worden gebruikt. Binnen de Fontysmuren kun je daarbij denken aan een inventieve cameratechnologie voor drones, waar een student aan werkt voor – bijvoorbeeld – het taxeren van wildschade. “Die zou je ook op het slagveld kunnen gebruiken om te zien welke troepen zich waar bevinden. Dat is een heel uitgebreid juridisch en technisch complex vraagstuk. Soms is daar een vergunning voor nodig.”

Wat ook regelmatig gebeurt, is dat een docent of lector van Fontys naar een land buiten de EU reist. Hij klapt daar een laptop open, maar als die persoon op dat moment bezig is met iets wat volgens de dual use verordening onder sensitieve kennis en technologie valt, dan had diegene daar een exportvergunning voor moeten aanvragen. Hetzelfde geldt voor een student die in die context met zijn afstudeerscriptie onder zijn arm buiten de EU gaat reizen. “We kijken nu of we zogenoemde burnerlaptops beschikbaar kunnen stellen voor onze medewerkers die naar een risicovolle partner buiten de EU reizen. Die laptops kunnen bij terugkomst vernietigd of opgeschoond worden, in de hoop zo sensitieve kennisoverdracht of spionage te voorkomen.”

Versluijs noemt ook nog andere voorbeelden. Als Fontys een partnerschap aan wil gaan met een universiteit in een risicovol land zoals China, is dat dan wel slim? Hoe voorkom je ethische kwesties, met name in landen waar de grondrechten niet worden gerespecteerd? Hoe zit het met mensenrechten in een bepaald land? En wat als er vanuit – bijvoorbeeld – Iran een onderzoeker bij Fontys neer wordt gezet die ‘onze’ kennis vervolgens met zijn thuisland deelt?

Campagne
Om mensen zich van al deze punten bewust te maken, start Fontys over een paar maanden met een bewustwordingscampagne rondom dit thema. Dat wordt geen Fontysbrede campagne, omdat het onderwerp voor heel veel opleidingen, studenten en medewerkers niet relevant is. “We gaan dit heel doel- en risicogericht doen door bij de juiste groepen langs te gaan om ons verhaal te vertellen. Bij risicovolle instituten zoals die in het Nexus gebouw en Fontys ICT. Van belang hierbij is het motto van kennisveiligheid: ‘open waar mogelijk, beschermen waar nodig’. Het gaat er dus om dat we op een kennisveilige manier blijven samenwerken en soms ook niet."

De hoop is dat medewerkers binnen een instituut in de toekomst zelf de afweging kunnen maken of iets wel of niet kan. “Dat zou natuurlijk het mooiste zijn”, besluit Versluijs. “Wij kunnen daar als projectgroep Kennisveiligheid natuurlijk niet in de lengte van jaren verantwoordelijk voor zijn, maar we blijven als Advies Team Kennisveiligheid uiteraard wel beschikbaar voor het geven van advies.”