Onderwijs, pak het dalend milieubesef van jongeren aan
Eerder deze maand bleek uit een internationaal onderzoek dat nergens in Europa de leesvaardigheid van jongeren zo hard gedaald is als in Nederland. Reden tot zorg, zeker. Maar, zo betoogt Fontysdirecteur Martin de Wolf in onderstaand opiniestuk, de zorgen over het milieubesef bij de jonge generatie zijn even groot.
Vorige week verschenen de resultaten van PISA-2025, het internationaal vergelijkend trendonderzoek naar de vaardigheden en kennis in lezen, wiskunde en natuurwetenschappen van 15-jarigen. In de media is er inmiddels al veel over gepubliceerd: het NOS-journaal opende haar uitzending ermee, columnisten schreven erover en in alle kranten verschenen berichten over de tegenvallende leerlingprestaties in leesvaardigheid.
Ten opzichte van 2022 én in vergelijking met leeftijdsgenoten uit andere Europese landen, is de leesvaardigheidsscore van Nederlandse leerlingen significant gedaald. Terecht dat we ons daar zorgen over maken en goed om te zien dat de overheid, scholen, lerarenopleidingen en maatschappelijke organisaties actie ondernemen.
Tegelijkertijd is het in zekere mate zorgelijk om te zien dat alle aandacht naar die leesvaardigheid uitgaat. Er is namelijk een onderwerp in het PISA-onderzoek dat mij minstens zoveel zorgen baart: de uitslag van de scores op milieubewustzijn.
Niet belangrijk
Van alle 91 deelnemende PISA-landen schatten Nederlandse leerlingen zichzelf het minst in staat om bij te dragen aan verbetering van het milieu. Veel leerlingen weten weliswaar dat er dingen zijn die zij kunnen doen om een positieve invloed op het milieu te hebben, maar slechts de helft van de leerlingen geeft aan dat zij het belangrijk vinden om voor het wereldwijde milieu te zorgen. Tekst gaat verder onder de foto
Het is de vraag in welke mate je van 15-jarigen mag verwachten dat ze de verantwoordelijkheid voelen voor wereldwijde milieuproblemen, zoals de gevolgen van plasticvervuiling of de toename van broeikasgassen in de atmosfeer. Tegelijkertijd zou het Nederlandse onderwijs hier wel op gericht moeten zijn.
Los van de landelijk vastgestelde inhouden van afzonderlijke schoolvakken als aardrijkskunde of biologie, is er een wettelijke burgerschapsopdracht voor scholen, die gericht is op de bevordering van basiswaarden van de democratische rechtsstaat. Het gaat dan om de basiswaarden vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit.
In de wet is beschreven dat solidariteit onder andere wordt bevorderd door begrip en verantwoordelijkheidsbesef. Het is niet vreemd te veronderstellen dat dit verantwoordelijkheidsbesef zich tevens richt op verbetering van het leefmilieu, zoals ook is vastgelegd in onze Grondwet.
Probleemoplossend vermogen
Je zou kunnen stellen dat het lastig is om milieubesef bij leerlingen te bevorderen als zij slecht scoren op leesvaardigheid. Dat lijkt me echter iets te kort door de bocht. In het PISA-onderzoek blijkt namelijk dat bijna zeventig procent van de Nederlandse leerlingen het leuk vindt om oplossingen voor problemen te vinden.
Daarnaast blijken Nederlandse leerlingen goed te scoren op probleemoplossend vermogen. In het PISA-onderzoek is onder andere gekeken naar de mate waarin leerlingen in staat zijn om gecontroleerde experimenten uit te voeren in digitale omgevingen en om de gegevens daarbij te gebruiken om conclusies te trekken en voorspellingen te doen. Dat biedt een goede basis om leerlingen ook over oplossingen voor milieuproblemen na te laten denken.
Relatie met taal
Het risico op de focus op leesvaardigheid, is dat er zoveel tijd naar uitgaat dat het ten koste gaat van andere zaken die belangrijk zijn in het onderwijs.
Ik zou er zodoende voor willen pleiten om leesbevordering zo kennisrijk mogelijk in te richten, waarbij leerlingen zich niet alleen ontwikkelen in hun leesvaardigheid, maar tegelijkertijd worden gestimuleerd in de verdere ontwikkeling van hun probleemoplossend vermogen én verantwoordelijkheidsbesef voor wereldwijde milieuproblemen.
Ik hoop van harte dat leraren en scholen – voor zover ze dat nog niet doen – hier meer dan ooit aandacht aan besteden, in een tijd waarin milieuproblemen zich aan ons opdringen.
Martin de Wolf is directeur van Fontys Educatie voor de regio Tilburg. Dit opiniestuk van zijn hand werd vorige week ook gepubliceerd in Brabants Dagblad en Eindhovens Dagblad.