Voeg de daad bij het woord
Op de universiteit van Gent gebruikte rector De Sutter onlangs een AI-tool voor haar speech. Op zich geen halszaak. Maar toch een beetje pijnlijk, aangezien ze eerder had gewaarschuwd voor het gebruik van generatieve AI. En alsof dat nog niet ironisch genoeg was, bleken sommige citaten in haar speech niet te kloppen. Einstein rolt vermoedelijk nog na in zijn graf.
Een onschuldig foutje? Misschien. Maar het is wel weer zo’n gevalletje Practice what you preach dat onderuit glijdt op z’n eigen gladgestreken morele vloer. We verkondigen iets, maar leven het niet na. En precies dát zien we ook elders in het hoger onderwijs gebeuren.
We leren studenten het belang van kritisch denken. We leren ze dat feiten ertoe doen, dat morele afwegingen belangrijk zijn, dat je niet zomaar alles moet geloven wat je leest of hoort. En ondertussen schrappen we hoorcolleges, veranderen we vakdocenten in ‘coaches’, vervangen we leslokalen door open ruimtes waar prikkelgevoelige studenten gillend gek worden en schaffen we mediatheken af alsof fysieke boeken ouderwets zijn.
We leren studenten over prikkelverwerking, beogen inclusief te zijn, maar bouwen gebouwen waarin je zelfs met een noise cancelling koptelefoon je concentratie kwijtraakt. We vertellen ze dat vakkennis belangrijk is, maar bieden die kennis nauwelijks nog gestructureerd aan. We roepen dat kritisch denken cruciaal is, maar straffen het af zodra docenten zich écht kritisch uitspreken.
En als je vraagt waarom dit allemaal gebeurt? Dan is het antwoord steevast: “de wereld verandert snel, daar moeten we op inspelen.” Alsof veranderdrift een deugd op zich is. Alsof het onderwijs vooral ‘mee’ moet, zonder de richting te bevragen.
Maar als we zélf niet baseren wat we doen op feiten, wetenschap of morele overwegingen, wat zijn we dan aan het onderwijzen? Het is een ongemakkelijke vraag, maar wel een noodzakelijke. Want studenten prikken er doorheen. Ze zien het verschil tussen mooie woorden en matig beleid. En hoe kun je verwachten dat zij ethisch en kritisch handelen leren, als wij zelf niet het voorbeeld geven?
Dus ja, laten we kritisch denken blijven onderwijzen. Maar laten we dan ook écht Practice what you preach. Begin klein. Denk bij de volgende onderwijsvernieuwing eens niet: “Wat klinkt innovatief?” maar: “Wat klopt er écht?” En durf als instituut af en toe te zeggen: “Dat hebben we niet goed gedaan. Dat draaien we terug.”
Dat is pas toekomstbestendig. En geloofwaardig.
Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.