‘Pabo neemt zij-instromers niet serieus’
Kleien, dansjes doen, verslag na verslag schrijven… De omscholing tot leraar in het basisonderwijs is demotiverend en houdt te weinig rekening met de ervaring die ze al hebben, vertellen zij-instromers aan actualiteitenprogramma Pointer. Bron ving eerder ook dit soort kritiek op over Fontys.
Basisscholen lossen hun enorme lerarentekort steeds vaker op met behulp van zij-instromers: mensen die een andere baan hadden en zich nu omscholen tot leraar. Onderwijsvakbond AOb meldde begin dit jaar dat een derde van de studerende juffen en meesters nu een zij-instromer is.
De pabo’s lijken echter nog niet helemaal ingericht op zoveel studenten die vaak al eerder gestudeerd hebben, een baan hebben gehad en levenservaring hebben opgedaan. Onder meer verplichte museumbezoekjes en zinloze verslagen zorgen ervoor dat zij-instromers zich afvragen of ze wel op waarde geschat worden, vertellen ze aan tv-programma Pointer, dat vanavond te zien is op NPO 2.
Blokfluit
“Ik kom hele avonden naar school om te kleien, te dansen en op de blokfluit te spelen, maar ik heb liever een les over hoe ik het pesten in de klas kan aanpakken”, vertelt een student. Een ander: “Van mijn groep is de helft gestopt omdat het niet te combineren was met een gezin of werk.”
Bovenal worden kennis en vaardigheden die ze al hebben te weinig beloond. Iemand die bedrijfskunde en psychologie studeerde en twintig jaar lesgaf in het hbo, kreeg geen vrijstellingen voor de pabo. “Ik moest gewoon de volledige opleiding doen.”
Het landelijk overleg van pabo’s herkent de kritiek van studenten. Eerder zijn de onderwijsprogramma’s er wel op aangepast, zegt woordvoerder Karin van Weegen. Maar het aantal verslagen kan misschien wel verder omlaag en alle studenten zouden sowieso een startgesprek moeten krijgen, vindt zij. Daarin kan onder meer gekeken worden naar vrijstellingen.
Verkort traject
Ook bij Fontys moeten zij-instromers een volledige opleiding volgen, zonder vrijstellingen. “De opleiding die zij volgen is echter niet zo volledig als een reguliere pabo-opleiding”, verklaart Nus Waleson, directeur van Fontys Kind en Educatie waaronder de pabo-opleidingen behoren. “Het is een verkort traject waar je aan deel kunt nemen met een getuigschrift voor hbo of wo, een niveau dat benodigd is om deze verkorte opleiding te volgen.”
Daarnaast hanteert Fontys een systeem van leeruitkomsten waarin studenten zich moeten bewijzen. “Hierdoor kun je in jouw dossier aanvoeren wat jij nodig denkt te hebben om bepaalde aspecten te voltooien. Als jij als zij-instromer jouw ervaringen kunt relativeren aan een uitkomst die voldoende is voor de pabo, zal dat ook zo gewaardeerd worden.”
Wanneer een zij-instromer de opleiding bij Fontys succesvol afrondt, volgt uiteindelijk een bevoegdheid om voor de klas te staan. “Dat is iets anders dan een getuigschrift, maar je bent daardoor niet minder dan een andere docent”, aldus de directeur.
Landelijk systeem
In reactie op de komende uitzending pleit de Algemene Onderwijsbond voor een gratis, landelijk georganiseerde opleiding voor zij-instromers. “De rode loper moet uit voor iedereen die in het onderwijs wil gaan werken”, zegt vakbondsvoorzitter Tamar van Gelder.
Waleson ziet een dergelijke opleiding niet direct zitten. “Maar ik ben wel voor een meer geüniformeerd systeem. Nu is het zo dat iedere pabo-opleiding zijn eigen ding kan doen en zij-instromers als het ware kunnen shoppen omdat er zoveel verschillende routes zijn. Daar mag meer eenheid in gebracht worden.”
‘Maatwerk kost tijd’
Staatssecretaris van onderwijs Mariëlle Paul wil dat de drempels voor zij-instromers worden opgeruimd. Maar ze waarschuwt ook voor al te hoge verwachtingen: “Voor studenten kan het misschien niet snel genoeg gaan, maar uiteindelijk kost het tijd en aandacht om voor iedere student maatwerk te kunnen leveren.”
De overheid stelt miljoenen beschikbaar aan basisscholen om zij-instromers te kunnen begeleiden en opleiden. Het kabinet verlengt deze subsidieregeling. In ieder geval tot en met 2028 kunnen schoolleiders per zij-instromer 25 duizend euro krijgen.
Actualiteitenprogramma Pointer heeft ook aan Fontys een reactie gevraagd naar aanleiding van de signalen van zij-instromers. De officiële reactie lees je hieronder.
Fontys Hogeschool, als grootste lerarenopleider van Nederland, spant zich maximaal in om zoveel mogelijk leraren van de toekomst op te leiden en de uitval tijdens het opleidingstraject zo laag mogelijk te houden. Dit streven lukt bij de zij-instromers goed, mede door het geschiktheidsonderzoek vooraf. Helaas is de uitval bij de deeltijdopleidingen hoger.
In tegenstelling tot wat daarover in het maatschappelijk debat wordt gesuggereerd, is de opleiding tot leraar basisonderwijs beslist een pittige studie. Dit komt mede door de landelijke wet- en regelgeving. Voor studenten met een havo of mbo-opleiding geldt dat verplichte toelatingstoetsen moeten worden behaald, daarnaast kent de opleiding twee landelijke kennistoetsen: wiskunde en Nederlands.
Na één jaar stopt ongeveer een kwart van de deeltijdstudenten met de opleiding, om uiteenlopende redenen. Een belangrijke reden is dat de combinatie studie, werk en privé veelal als (te) zwaar wordt ervaren. Gemiddeld besteden studenten ruim 20 uur aan de opleiding en 15 uur aan zelfstudie per week. Daarnaast lopen ze, als beginnend leerkracht, ook wekelijks stage.
Fontys monitort waarom deeltijders afhaken en evalueert deze ervaringen. We luisteren naar alle signalen die ons verder helpen het onderwijs te verbeteren. In overleg met het werkveld proberen we de uitval te reduceren door de opleidingen aan te passen met meer aandacht voor de al aanwezige, bewezen talenten. Dit proces vergt zorgvuldige voorbereiding en afstemming en kan niet van vandaag op morgen worden gerealiseerd.
In september 2021 is Fontys gestart met het programma Transitie Educatieve Opleidingen. Fontys wil de in-, en doorstroom en keuzemogelijkheden voor studenten vergroten en beter aansluiten bij wensen en behoeften van het werkveld. Daarnaast is de ambitie om de organisatie en ondersteunende processen te harmoniseren en verbeteren, om zo meer en andere docenten op te leiden en de uitval te verminderen.
Hiermee nemen we als hogeschool onze verantwoordelijkheid om een bijdrage te leveren aan het verminderen van het lerarentekort en in te spelen op diverse onderwijskundige ontwikkelingen in ons werkveld.