Oog in oog met de journalist in het theater

Afstuderen met een theaterstuk is bij de Fontysopleiding Journalistiek nog vrij zeldzaam. Toch kozen studenten Amber, Mike en Sander voor deze vorm van Live Journalistiek en stonden dinsdag met hun voorstelling Me, Myself & AI op het podium. Het is een manier van afstuderen die in de toekomst vaker gaat gebeuren.

De drie afstudeerders deden voor hun journalistieke theatervoorstelling maandenlang onderzoek naar de relatie tussen mensen en AI. Ze goten dat in een theatervorm waarbij niet alleen zijzelf maar ook een acteur aan het woord komt. En dus, vertelt Mike, bestond hun afstudeerproductie voor een groot deel uit het schrijven van scripts en dialogen.

“Tijdens onze research bleek dat heel veel mensen een gesprekje hebben met hun chatbot. Niet alleen omdat ze eenzaam zijn, maar ook gewoon om hun hart te luchten of advies te vragen. We besloten al deze verhalen samen te brengen in een fictief persoon en dat door een acteur te laten vertellen.”

Feitelijk onderbouwd
Journalistiek tastbaar en voelbaar maken, dat is wat ze willen bereiken. De studenten staan daarom ook zelf op het podium om het onderwerp vanuit journalistiek oogpunt te belichten. Dat deze nog niet zo gangbare vorm van afstuderen vragen opriep bij docenten was te verwachten. 

Maar dat is niet nodig, vindt Amber: “Onze voorstelling is helemaal feitelijk onderbouwd door interviews met experts en ervaringsdeskundigen, daar zijn theatrale dingen aan toegevoegd maar dat maakt het niet minder journalistiek.”

Thijs van den Houdt, docent en onderzoeker bij de opleiding Journalistiek, begeleidde de drie studenten tijdens het afstudeerproces en benadrukt dat ze het zichzelf niet gemakkelijk hebben gemaakt. Naast het feit dat het optuigen van een theaterproductie veel werk kost, hebben ze bij de keuze voor deze mengvorm namelijk wel wat extra’s uit te leggen.       

“Als je kiest voor een theaterstuk en daar fictie aan toevoegt, is het als journalist wel belangrijk dat je daar verantwoording voor aflegt en duidelijk laat zien waar je dat gedaan hebt en waarom. Daar moet je heel transparant in zijn.” 

Eenrichtingsverkeer
Van den Houdt ziet studenten graag vaker kiezen voor kunstvormen, zoals theater, dans of muziek om hun verhalen te vertellen. Iets wat in het werkveld al veel langer gebeurt. Daarom doet hij onderzoek om te kijken hoe Live Journalistiek ook in de opleiding een vaste plek kan krijgen. Want het is volgens Van den Houdt een aanwinst voor het vak.

“Onderzoek laat zien dat mensen journalisten veel meer vertrouwen als ze daarmee oog in oog staan. En dat het gewoon mensen zijn die je ook zelf een vraag kunt stellen. Deze vorm biedt die mogelijkheid, omdat het geen eenrichtingsverkeer is waarbij de journalist alleen maar zendt.”

De studenten staan tijdens de voorstelling open voor vragen van het publiek over de manier waarop ze te werk zijn gegaan in hun journalistieke proces. Ook nodigen ze mensen in de zaal uit om hun ervaring en mening te delen over de menselijke kanten van AI. Iets wat bij meer traditionelere afstudeervormen niet had gekund.  

Mike: “We hadden over dit onderwerp natuurlijk ook een documentaire kunnen maken, maar dan heb je geen directe interactie, dat is heel erg zenden. Een kijker kan weglopen en popcorn gaan pakken of iets anders gaan doen. Bij een voorstelling ben je als publiek van begin tot einde veel meer betrokken.”

Meer begrip
Amber hoopt dan ook dat de keuze voor theater ervoor zorgt dat bezoekers zich beter in hebben kunnen leven en meer begrip hebben gekregen voor mensen die om wat voor reden dan ook hun toevlucht zoeken tot een chatbot. Want, zo ontdekten ze ook, daar wordt nog wel eens lacherig over gedaan.

“We willen niemand overtuigen dat het gebruik van chatbots goed of slecht is, dat is niet onze bedoeling. Wel hoop ik dat als mensen de zaal uitlopen hun blik iets is verbreed en dat ze de volgende keer dat dit onderwerp ter sprake komt, er hopelijk iets genuanceerder naar kijken.”

Live journalistiek is wat Van den Houdt betreft dan ook de perfecte plek om een debat te voeren en niet op de manier waarop het nu vaak gebeurt op online platforms.

“We hebben echt een plek nodig waar het publieke debat gevoerd kan worden. En het hoort bij onze journalistieke verantwoordelijkheid om te zorgen voor een ruimte waar dat kan. Social media is dat in ieder geval niet. Ik vind het schadelijk hoe mensen daar met elkaar omgaan. Onze studenten laten met dit theaterstuk zien dat het wel mogelijk is. Juist door elkaar recht in de ogen te kijken en op een fatsoenlijke manier het gesprek te voeren. ”