Nakijken en AI
Docenten hebben vaak een hekel aan nakijken. Sommige kunnen niet wachten op de dag dat toetsen nagekeken kunnen worden door kunstmatige intelligentie. ‘Slimme’ systemen die alle soorten input kunnen verwerken en razendsnel vergelijken met rubrieken.
Misschien vindt u dat een slecht idee, want AI maakt fouten. Misschien gebruikt u het misplaatste woord ‘hallucineren’. Eens, maar stel dat de AI foutloos is. Is het dan wel een goed idee?
Ik denk van niet.
Ten eerste zou nakijken juist heel leuk moeten zijn. Immers als docent worstel je om studenten iets te leren. Daarna volgt een toets, en die nakijken zou een hoogtepunt moeten zijn. Genieten van wat je studenten geleerd hebben. Maar goed, ik ben niet naïef, ik snap dat dat een beetje idealistisch is.
De tweede reden vloeit uit de eerste voort. En is veel belangrijker. Kun je een toets goed nakijken als je de student niet kent? Stel, je bent docent met een student waarvan je weet dat hij in een klein appartement woont met vier broers, één laptop en ouders die amper Nederlands spreken. Die student haalt een 5,4. Vind je dan dat die 5,4 veel meer waard is, dan de 5,6 van die studente met hoogopgeleide ouders, die bakken met geld uitgeven aan bijles? En zou je dan van die 5,4 een 5,5 maken?
Ik wel. Elke keer.
En is die ruimte er nog als toetsen worden nagekeken worden door kunstmatige intelligentie? Of is nakijken met AI objectief en volgens de regels, maar totaal niet de bedoeling?
Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.
Is dat zo? Volgens mij was het slechts een voorbeeld, maar wel eentje om te onderschrijven dat je alleen het werk van een student kunt beoordelen als je de student ook kent. En dat zou dan ook bepalen wat ik met het cijfer heb gedaan. Willekeur, beste Pieter, is denk ik een stuk eerlijker dan objectiviteit.
Want die docent die bewust een 5,4 naar een 5,5 tilt voor de student met vier broers op één laptop? Die docent heeft zelf ook context. Slecht geslapen. Ziek kind thuis. Ruzie thuis. Nakijken op dinsdagochtend geeft andere cijfers dan vrijdagmiddag.
Dus die 5,4 versus 5,6 was sowieso al minder absoluut dan we doen voorkomen. En een collega die dezelfde toets nakijkt? Komt weer op andere cijfers uit. Met eigen context, eigen interpretatie van de rubric, eigen stemming.
AI ‘hallucinaties’ zijn misschien wel minder vreemd dan de hallucinerende docent na een nacht zonder slaap. En die persoonlijke contexten en bias zitten waarschijnlijk gewoon ingebakken in de trainingsdata van die AI.
Maar juist daarom is jouw punt sterk: die ruimte voor menselijk oordeel, die bewuste keuze om die 5,4 een 5,5 te maken, dat is geen bug, dat is een feature. Het probleem is niet dat menselijke beoordeling subjectief is. Het probleem is dat we doen alsof cijfers objectieve waarheden zijn.
AI nakijken is niet objectiever. Het verbergt alleen de subjectiviteit beter. Misschien moeten we mensen dus gewoon als mensen beoordelen, en niet als cijfers.
Maar niet alleen AI kan die afweging niet maken, ook de docent is lang niet altijd op de hoogte van de situatie en achtergrond. Misschien doet deze student wel zijn best om zijn thuis- en achtergrondsituatie zo goed mogelijk voor zichzelf te houden uit schaamte.
Daarnaast, heeft die andere student met hoogopgeleide ouders, die bakken met geld uitgeven aan bijles minder 'recht' op een afronding bij een 5,4?