Tilburg,
14
september
2017
|
09:54
Europe/Amsterdam

"Lezers zijn gevoelig voor absurd nieuws"

Project FACtory wil onwaarheden de wereld uit helpen

In Zweden leren jongeren op school hoe ze nepnieuws kunnen onderscheiden van echt nieuws. Ook de Fontys Hogeschool voor Journalistiek is er serieus mee bezig. Onder meer met het project FACTory. Student Bram Steyijns van het project: "Zogenaamd nieuws moet zo snel mogelijk gebracht worden en delen en reageren is heel makkelijk".

“Nepnieuws is vooral een begrip geworden na de Amerikaanse verkiezingen”, zegt Bram Steijns. Steijns is vierdejaars student aan Fontys Hogeschool Journalistiek (FHJ). Hij werkt mee aan het project FACTory. “Met het factchecken wil ik niet per se mensen onderuit halen, maar wel onwaarheden de wereld uit helpen.”

Social Media
Volgens Steijns nemen lezers al gauw nieuws voor waar aan. “Social media hebben een grote bijdrage in het verspreiden van nepnieuws. Zogenaamd nieuws moet zo snel mogelijk gebracht worden en delen en reageren is ook heel makkelijk”, licht Steijns toe. “Lezers zijn heel gevoelig voor absurd nieuws en overwegen dan al gauw niet meer of het überhaupt wel waar kan zijn.” Daarnaast nemen we als nieuwsconsument makkelijker nieuws aan van een bekende dan van een onbekende, dus veel wat op onze sociale media-kanalen staat, vinden we kloppen. 

Factchecken
Het International Fact-Checking Network (IFCN) is een overkoepelende organisatie dat zich bezighoudt met het controleren van nieuwsberichten op feitelijke onjuistheden. De FACTory van FHJ is één van deze factcheckers die aan de hand van de code of principles van het IFCN berichten maar ook foto’s en video’s onder de loep nemen. Sinds januari dit jaar zijn ze online. Ze organiseren factcheckevementen, zoals tijdens de Nederlandse Tweede Kamerverkiezingen, waarbij uitspraken die door politici in een debat worden gedaan, meteen worden gecontroleerd op waarheid.

“Ik heb niet als doelstelling om een politicus de grond in te boren wanneer hij iets zegt dat feitelijk onjuist is”, zegt Steijns. “Maar het geeft wel een kick om iemand met veel aanzien op zijn vingers te kunnen tikken.”
 

FACTory
FACTory wordt begeleid door docent Monique Hamers. De studenten die hieraan meewerken doen dit uit interesse en hebben als doel onwaarheden de wereld uit te helpen. “Wij zijn aan het kijken of we FACTory kunnen verwerken in het leerprogramma van de eerstejaars aan de FHJ”, vertelt Steijns. “Zo krijgen zij hier meteen mee te maken, wat belangrijk is voor de rest van hun opleiding en journalistieke carrière en is er voor FACTory meerdere keren per week input. Maar daarnaast willen wij ook graag gaan samenwerken met andere Fontys-opleidingen. Wanneer zij ons tippen over mogelijk nepnieuws, zoeken wij het uit.” [Renée de Kruif]

Foto 1: Bram Steijns; foto 2: President Trump; foto 3: factcheckevement FHJ tijdens Tweede Kamerverkiezingen.

Bekijk ook het minicollege over nepnieuws van FHJ-docent Theo Dersjant.

Hoe herken je nepnieuws?

De website Mediawijsheid geeft de volgende tips om nepnieuws te herkennen:

1. Wie is de afzender van het bericht?
Bestaat deze persoon echt? Kijk bij websites altijd in de disclaimer of bij ‘over ons’
2. Welke intentie heeft die afzender?
Waarom heeft diegene het artikel geschreven? Voor wie is het geschreven? Welke (politieke, financiële of andere) belangen heeft de afzender? Of is het zelfs bedoeld als satire?
3. Welke techniek is gebruikt?
Hoe wordt er ingespeeld op emotie, worden er zaken weggelaten, wordt er een autoriteit aangeroepen? Welk camerastandpunt wordt gebruikt? Welke beelden worden getoond met welke muziek erbij? Worden er veel hoofdletters en uitroeptekens gebruikt in een krantenkop
4. Kun je ’t verifiëren?
Is het alleen buzz op sociale media, of zie je het ook in de meer gerespecteerde media? Gaat het om een onderzoek? Controleer dan hoe het is onderzocht. Hoe minder mensen ze spreken, hoe kleiner de kans dat die meningen voor heel Nederland gelden.
5. Welke bron is gebruikt?
Nepberichten maken vaak gebruik van fictieve bronnen, dus kijk verder dan alleen een bronvermelding. Worden tekst en foto op dezelfde manier gebruikt als in de originele bron? Of is het bericht uit context gehaald? Is er geen link naar de bron? Google dan. Bij voorkeur in een anoniem venster, om je filter bubble te omzeilen.
6. De hele waarheid en niets dan de waarheid
Nepnieuws kan wel degelijk waarheden bevatten. Hoe meer waarheid er in een bericht zit, hoe overtuigender het lijkt. Controleer of een bericht de hele waarheid en niets dan de waarheid bevat.
7. Of een interpretatie van andermans waarheid?
Zelfs feiten kunnen op verschillende manieren worden geïnterpreteerd. Daarmee zijn ze nog niet fake.
8. Check ook foto’s
Dat kan via Google of Tineye Reverse Image Search. Google laat precies zien wanneer en op welke sites de afbeelding eerder te zien is geweest.