Jaknikkers gezocht

Er zijn van die teksten waarvan je tijdens het lezen denkt: bedoelen jullie dit nou echt?

Laatst kwam ik er weer zo één tegen. Over de ‘juiste houding’ van docenten. Nieuwsgierig zijn, kunnen vertragen, loslaten, leren zien als constructie. Allemaal prachtig. Tot je tussen de regels door iets anders leest: zo moet je zijn. En als je dat niet bent, dan is er werk aan de winkel. Of misschien… een andere werkplek.

Want laten we eerlijk zijn: achter al die vriendelijke woorden schuilt een impliciete norm. De goede docent is degene die meegaat in de koers. Die het proces omarmt. Die niet te veel vasthoudt aan inhoud, structuur of, God verhoede, duidelijke antwoorden. De rest? Die “ervaart ongemak”.

Ik moest ineens denken aan een ander systeem waarin afwijkende geluiden niet per se gewaardeerd worden. Waar loyaliteit belangrijker is dan tegenspraak. Waar je vooral moet laten zien dat je aan de goede kant staat. De link met bijvoorbeeld Trump is dan snel gemaakt.

En nee, natuurlijk zijn we geen Amerikaans politiek systeem. Maar het mechanisme is herkenbaar: als kritiek wordt geframed als weerstand, en weerstand als probleem dat opgelost moet worden, dan wordt het wel heel stil in een organisatie. En stilte is zelden een teken van veiligheid.

Sterker nog, het tegenovergestelde is waar. In een écht veilige organisatie is er ruimte voor frictie. Voor docenten die zeggen: “Wacht even, klopt dit wel?” Voor mensen die behoefte hebben aan structuur, duidelijkheid en inhoud, niet omdat ze star zijn, maar omdat ze hun vak serieus nemen. Niet iedereen hoeft te “vertragen”. Soms moet je juist versnellen. Niet iedereen hoeft “los te laten”. Soms moet je ergens voor staan.

De vraag is dus niet: passen docenten in deze mindset? De vraag is: past deze mindset bij het onderwijs dat we willen zijn?

Willen we een organisatie van jaknikkers die netjes de nieuwste onderwijsfilosofie volgen? Of willen we een plek waar verschillende manieren van denken naast elkaar mogen bestaan, waar studenten én docenten serieus genomen worden in al hun talenten, twijfels en voorkeuren?

Waar veiligheid niet betekent dat iedereen hetzelfde zegt, maar dat iedereen iets durft te zeggen. Ik weet het antwoord wel. Nu de organisatie nog.

 Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.