Het Fred effect

Ik zal geen namen noemen. Nou vooruit, eentje dan.

Iedere zomer geniet ik naast van mijn vakantie, ook heel erg van B&B vol Liefde. En elk jaar levert het programma minstens een deelnemer op die je tegelijkertijd doet lachen, huilen, verbazen en plaatsvervangende schaamte bezorgt. Iemand die een ruimte binnenkomt alsof hij (het is bijna altijd een hij) de hoofdrol speelt, zonder zich ook maar één moment af te vragen of iemand anders misschien óók een verhaal heeft. Hij praat, weet veel over van alles en nog wat, hij adviseert ongevraagd. En hij stelt bijna geen vragen.

Terwijl ik zat te kijken, dacht ik: ik ken dit type. Zowel van het daten als uit organisaties. Het zijn de mensen die met groot gemak een ruimte vullen. Die overtuigend klinken, ook als de inhoud flinterdun is. Het zijn mensen die zelfvertrouwen uitstralen, waardoor anderen automatisch aannemen dat er ook deskundigheid achter zit.

En dat is een interessante psychologische valkuil. Want wij verwarren zelfvertrouwen gemakkelijk met competentie. Wie hard praat, veel zekerheden uitspreekt en weinig twijfelt, oogt al snel als een natuurlijke leider. Terwijl de mensen die wél nadenken, vragen stellen en onzekerheid durven toe te geven, zichzelf juist kleiner maken.

Misschien is dat wel waarom organisaties soms de verkeerde mensen promoveren. Niet omdat ze het meeste weten, maar omdat ze het stelligst klinken. Ondertussen zitten de mensen die het werk dragen vaak ergens anders. Ze bereiden lessen voor, luisteren naar collega's, stellen vragen. Ze twijfelen en ze leren. Ze zijn veel minder zichtbaar, maar veel waardevoller.

Misschien moeten we daarom tijdens sollicitaties en daten niet alleen vragen naar ambities. Maar vooral tellen hoeveel vragen iemand terugstelt. Want nieuwsgierigheid en interesse in de ander is misschien wel een betere voorspeller van goed leiderschap (en een goede date) dan zelfvertrouwen ooit zal zijn.

De beste en meest competente mensen hoeven niet voortdurend te bewijzen hoe bijzonder ze zijn. Ze zorgen er juist voor dat anderen tot hun recht komen.

En Fred? Die maakt ondertussen kunst van tonijn en verkoopt zijn gebraden kippetjes. Misschien moet hij zich voorlopig maar even op die laatste concentreren. Eerst de kippetjes, dan de chickies.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.