Eervol dat de koning Fontys Journalistiek bezoekt?

Een rondgang door MindLabs, gesprekken met docenten en studenten, praten over de ontwikkelingen in het vak én een interview in de tv-studio. Het is een greep uit het programma van 2 oktober, wanneer Koning Willem-Alexander de opleiding Journalistiek bezoekt. Een bijzondere erkenning volgens directeur Gerrie Zwartjes. Maar moeten studenten en docenten deze dag juist niet kritisch zijn? Docent Jos Baijens schrijft in onderstaande opinie over de taak van journalisten.

Bij de aangekondigde komst van de koning naar de opleiding Fontys Journalistiek wil ik een kritische noot plaatsen. Het is namelijk de vraag of we zo’n bezoek, met de woorden van de directeur, ‘heel eervol’ moeten noemen. Hoe dienen journalisten en de opleiding journalistiek zich te verhouden tot de macht?

De macht van de koning is beperkt. Maar de Koning symboliseert nog steeds de eenheid van de regering. Tot voor kort zat daar een radicaal-rechtse eenmanspartij in, die onze democratie bedreigt met aanvallen op journalisten, rechters en de Grondwet. Willem-Alexander installeerde menig PVV-minister, ondertekende wetten die een bezuiniging van meer dan een miljard op het Hoger Onderwijs mogelijk maken, houdt mede een regering in stand die klimaatmaatregelen afremt en die weigert een genocide een genocide te noemen. Hij spreekt zich niet uit. Misschien nog erger: hij is de enige in Nederland zonder vrijheid van meningsuiting. Zijn wij vereerd zo iemand met veel bombarie feestelijk te ontvangen? We kunnen niet eens serieus vragen stellen, want we weten dat er geen echt antwoord komt, behalve van de Rijksvoorlichtingsdienst. 

Van waakhond naar welkomstcomité
Fontys leidt journalisten op, onder meer door ze de rol van ‘waakhond’ aan te laten nemen. Op 2 oktober verschuift de rol van waakhond naar welkomstcomité, van kritische controleur naar decorstuk voor het imago van de macht.

Journalistiek is geen voorlichtingsdienst. Een opleiding journalistiek evenmin. Nu kan het zo zijn dat de koning zich interesseert in het opleiden van jonge journalisten. Daar zijn open dagen voor. Hij kan Villa Media lezen. Maar Fontys is geen PR-bureau. En al helemaal geen applausmachine. Onze eerste verantwoordelijkheid ligt niet bij de status quo, maar bij het publiek – bij de burger die recht heeft op controle van de macht, op waarheid, en op context.

Dienstbare journalistiek
Volgens Kovach en Rosenstiel is de journalistiek pas écht dienstbaar aan de democratie als ze haar kritisch vermogen volledig benut – vooral wanneer macht zich presenteert met een glimlach en een lintje. Het omarmen van die symbolische macht – of het nu om een koning of om een minister gaat – maakt ons mede tot dragers van die macht. Dat is niet onze taak.

De wereld staat in brand. Onze democratie wankelt. Antifascisme wordt het liefst verboden, fascisme vooralsnog niet. Welk voorbeeld geven wij onze studenten als wij onze kritische stem inruilen voor beleefdheid, voor protocollen? We spelen met onze relevantie. We zijn een controle op de macht, niet een verlengstuk ervan.

Jos Baijens is docent eindredactie en taalbeheersing bij Fontys Journalistiek.