Een roerig jaar voor Fontys, maar "trots overheerst"

Het aantal nieuwe aanmeldingen bij Fontys valt niet tegen. De besparings- en andere maatregelen vanwege de krimp lopen nog steeds op schema. En er is opluchting over de afzwakking van de Haagse plannen over internationalisering. Een interview met Joep Houterman aan het einde van een roerig studiejaar.

“Ik ben allereerst echt heel trots op Fontys. Het was een jaar waarin heel veel processen tegelijk liepen en nog lopen. Waarbij lang niet alles meteen goed gaat, maar waarbij het in het algemeen toch allemaal weer goedkomt. Ik ben trots op de organisatie en op de mensen die dat allemaal doen. Dat we tegelijkertijd te maken hebben met krimp en we in spannende tijden leven, maakt het nog eens extra knap.”

Trendsetter
Die krimp zet ook volgend jaar door. Dat is geen verrassing want het hele hoger onderwijs heeft daarmee te maken en dus ook Fontys. Maar zoals wel vaker lijkt Fontys ook nu weer ‘koploper’ dan wel trendsetter daarin.

De hogeschool was een paar jaar geleden de eerste waar harde klappen vielen qua instroomcijfers. Maar waar nu ook andere hoger onderwijsinstellingen daarmee in toenemende mate te maken hebben, lijkt het marktaandeel van Fontys komend jaar juist weer iets groter.

Er zijn weer minder aanmeldingen dan vorig jaar, toch lijkt het erop dat Fontys het komend studiejaar weer wat beter doet. “In absolute aantallen dalen we nog steeds, maar minder hard dan anderen”, vat Houterman het bondig samen.

Sociaal plan
Fontys loopt trouwens wel in meer zaken voorop. “Wij zijn ook de eerste instelling die met de vakbonden een sociaal plan overeen is gekomen voor de komende jaren. Dat is niet iets om trots op te zijn, je zou liever hebben dat het helemaal niet nodig is, maar het geeft wel rust en duidelijkheid.”

De krimp en de daarmee gepaard gaande bezuinigingen hebben tot een aangescherpt vacatureproces geleid. Daardoor telde de instelling in september al 200 arbeidsplaatsen minder dan in het voorgaande studiejaar.

Met dit natuurlijk verloop hoopt het bestuur een groot deel van de bezuinigingen op te vangen. Een groot deel, maar niet alles. Eerder gaf cbv-lid Frans Möhring al aan dat in drie tot vijf jaar tijd mogelijk 200 tot 300 ontslagen nodig zullen zijn. Dat is nog steeds het geval.

“De nieuwste cijfers en ontwikkelingen geven geen reden om dat beeld bij te stellen. We zitten nog steeds op de koers zoals we die destijds hebben ingeschat.”

Waarbij het ook nog zo is dat, onder meer afhankelijk van de studenteninstroom, er per dienst of instituut ook verschillen zullen optreden. “We besluiten per organisatieonderdeel of we additioneel moeten ingrijpen of niet. Dat zal komend jaar helder worden.”

HARP
Uiteraard gaat het dan ook over HARP, de enorme operatie om het ondersteunend personeel en de diensten anders in te zetten of in te richten. Een proces dat voor onrust zorgt onder het personeel, maar ook een proces dat tijd kost. En dat pas vanaf komend studiejaar duidelijkheid gaat scheppen voor medewerkers die zich nu zorgen maken over hun baan.

“Maar hierin hebben we ook weer geleerd van TEO, de fusie van de educatieve instituten en opleidingen die vanaf 1 september in praktijk wordt gebracht. Zoals ook bij de fusies van andere instituten voeren we dit proces goed voorbereid en stapsgewijs uit. Als organisatie leren we steeds beter hoe met dit soort veranderingen om te gaan.”  

Eén onverwachte verandering is dat de ‘regisseur’ van HARP zijn vertrek heeft aangekondigd. Bestuurslid Frans Möhring vertrekt op 1 oktober en wordt dan bestuursvoorzitter van mboRijnland. “Ik vind dat heel jammer, hij is een zeer gewaardeerde collega. Maar ik snap ook dat hij die stap maakt.”

Inmiddels is de procedure om een opvolger te vinden al in gang gezet. Maar betekent dit voorlopig ook nog meer werk voor Houterman? “Ja, ik krijg daardoor wel meer op mijn bordje.” Om er lachend aan toe te voegen:  “Maar ik loop nog niet op mijn tandvlees hoor.”

Internationalisering
Los van de interne veranderingen en processen, speelt er ook in de buitenwereld van alles dat invloed heeft op Fontys. Zoals de bezuinigingsdrift van het inmiddels demissionaire kabinet als het om het hoger onderwijs gaat. “Ja, dat had ook niemand verwacht, dat ik in oktober met een spandoek in mijn handen zou staan demonstreren. Maar die demonstraties hebben wel wat opgeleverd: geen langstudeerboete en iets minder grote bezuinigingen.”

Tot voor kort moet echter een ander kabinetsvoornemen nog wel de meeste ergernis hebben gewekt bij Houterman: internationalisering. De coalitie wilde het aantal buitenlandse studenten fors inperken en de Engelse taal bannen uit de collegezalen.

Binnen de Vereniging Hogescholen is de Fontysvoorzitter portefeuillehouder internationalisering. En met zijn verleden bij Nuffic en tal van banen in het buitenland, is het een thema dat hem toch al na aan het hart ligt. Bovendien is daar de Brainportregio die smeekt om geschoolde arbeidskrachten, vaak internationals, waarvan Fontys een van de grootste leveranciers is.

“Ja, er was heel veel irritatie over wat Den Haag daarmee van plan was. Maar die irritatie is inmiddels weggelekt. De Tweede Kamer heeft immers met grote meerderheid gestemd voor handhaving van het bestaande anderstalige aanbod in het hoger onderwijs onder voorwaarde van zelfregie door de hogescholen en universiteiten. Overigens loopt Fontys ook hierin, zowel wat internationalisering als taalbeleid betreft, al een tijd voorop met een op de toekomst gericht internationaliseringsbeleid.”

Laat onverlet dat wel grote bezuinigingen zijn doorgevoerd, weliswaar met meer gevolgen voor de universiteiten dan voor de hogescholen, maar toch. “Ja. Er blijft natuurlijk druk op onze begroting zitten door de krimp. Als er meer geld voor het hoger onderwijs werd uitgetrokken, dan hoefden we ons daar niet zo’n zorgen over te maken. Maar dat is niet het geval. Het zal in elk geval spannend worden wat de verkiezingen in oktober op gaan leveren.”

AI
Tot slot nog een thema dat niets met Den Haag of interne (re)organisatie te maken heeft, maar wel effect heeft op alles en iedereen binnen Fontys: AI.

“Dat heeft invloed op alles. Zowel op onderwijs als onderzoek en op de hele organisatie. Dus is daar hard een achterliggende strategie, ook vanwege de ethische implicaties, voor nodig. Daar wordt al even hard aan gewerkt. Ook hiervoor wil ik wel gezegd hebben dat ik trots ben op de medewerkers die AI-specialist zijn en zich op allerlei manieren hiermee bezig houden en ontwikkelen, binnen en buiten Fontys.”