Fontys wordt kleiner: minder instroom en grote uitstroom

Jarenlang was het de vraag wie de grootste hogeschool van Nederland was: Fontys of Hogeschool van Amsterdam (meestal HvA). Nu dreigt een andere situatie. Als de huidige trend aanhoudt, dan wordt Fontys eind dit jaar voorbijgestreefd door de hogescholen van Utrecht en Rotterdam.

Er begonnen vorig jaar ongeveer net zo veel studenten aan een hbo-opleiding als het jaar ervoor, zo blijkt uit de vandaag bekend geworden cijfers van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Wel zijn er inhoudelijk grote verschillen. Zo zitten pabo’s (ook bij Fontys) met bijna 6.000 nieuwe studenten flink in de lift. En zijn er minder internationale studenten bijgekomen: -8,5 procent uit Europa en -5,5 procent van buiten de EER-zone.

De totale instroom nam in 2024 bij Fontys af met 3,1 procent ten opzichte van een jaar eerder. Dat is een kleinere krimp dan Avans, dat -3,8 noteerde. Het goede nieuws is ook dat de krimp niet groter is geworden dan de afgelopen twee jaar. De andere grote hbo-instellingen deden het minder slecht. Hogeschool Rotterdam zag een terugloop van 2,1 procent, Utrecht 1 procent en Hogeschool Arnhem en Nijmegen slechts 0,3 procent. Amsterdam kende zelfs een groei van 5 procent.

Let wel: deze cijfers betreffen de nieuwe instroom. Terwijl door de ene deur nieuwe studenten binnenkomen, vertrekken door een andere deur veel meer studenten, al dan niet met diploma. En afgelopen jaar vertrokken 7.795 studenten met een Fontysdiploma, meer dan in alle jaren ervoor. 

Een kleinere instroom en een grotere uitstroom maakt dat het totale aantal studenten bij Fontys met 4,4 procent is afgenomen. Utrecht en Rotterdam komen zo een stuk dichterbij: die zagen in 2024 respectievelijk een krimp van 1,1 en 1,4 procent en hebben een populatie van ruim 38.300 studenten. Amsterdam is en blijft met 44.275 studenten en slechts 0,6 procent krimp de grootste hbo-instelling van Nederland. 

De reactie van Fontysvoorzitter Joep Houterman op de jongste cijfers: “Het is goed te zien dat de instroom van nieuwe studenten slechts beperkt afneemt, ondanks de demografische krimp waar we ons in bevinden. De krimp van het aantal studenten bij Fontys waarover we vorige week berichtten, komt dus vooral door het uitstromen van de grote groepen studenten die in de jaren 2019-2021 bij Fontys zijn begonnen en nu uitstromen."

"Het is nu zaak dat we blijven focussen op plekken waar we kansen zien, zoals bijvoorbeeld bij Fontys Educatie of in de technieksector. En verder kan ik niet genoeg benadrukken hoe belangrijk het is te zorgen dat we de nieuwe studenten ook binnenboord houden, zodat ze hun opleiding bij Fontys succesvol afmaken. Dat is in de eerste plaats goed voor henzelf, voor hun toekomstige werkgevers, en ook voor Fontys.”

Studiesucces
Overigens is het natuurlijk geen competitie om de grootste van het land te willen zijn, en heeft Fontys die ambitie ook nooit gehad. Andere doelen zijn belangrijker. Met op de eerste plaats het doel om als instelling met talentgericht onderwijs beroepsbekwame studenten af te leveren voor de arbeidsmarkt. 

Op dat punt gaat het goed bij Fontys. Na vijf jaar had de helft van alle voltijdbachelorstudenten succesvol de studie afgerond. De uitval na het eerste jaar was 15 procent, terwijl 16 procent na een jaar van studie wisselde. Natuurlijk: in een ideale situatie heeft een grote meerderheid na vijf jaar het diploma op zak. Niettemin scoort Fontys op dit moment net iets beter dan de andere grote hbo-instellingen, dit allemaal volgens de cijfers van de Vereniging Hogescholen.

Wat bij de kleinere hogescholen opvalt, is dat er met name bij de ‘groene’ opleidingen in de agrofoodsector een forse terugval is te zien. Aeres Hogeschool in Almere zag de studentpopulatie met 6,3 procent krimpen en de Bossche Green Academy (HAS) noteerde een 5,8 procent kleinere studentpopulatie.

Minder personeel
Minder studenten heeft ook gevolgen voor het personeelsbestand. Fontys kende in het studiejaar 2023/2024 in totaal 4.077 fte, waarvan 3.400 een vast dienstverband betreft. Aan het begin van dit studiejaar, op 1 september, waren dat 200 fte’s minder. Die aantallen zullen de komende jaren alleen maar kleiner worden.

Het Fontysbestuur gaf eerder al aan rekening te houden met 20 procent minder studenten. Dat betekent ook dat het personeelsbestand kleiner gaat worden. Veel kan door natuurlijk verloop en het niet vervangen van vertrekkende medewerkers. Maar het bestuur gaf eerder aan dat dit de komende paar jaar mogelijk ook 200 tot 300 gedwongen ontslagen als gevolg kan hebben.

En dat was nog voordat begin dit jaar werd aangekondigd dat er gezien de ontwikkelingen nog meer bezuinigd moet worden dan aanvankelijk gepland.

Financieel heeft de krimp in studentaantallen uiteraard ook gevolgen. In het voorgaande studiejaar was het totale resultaat van Fontys een verlies van ruim 10 miljoen euro. Zoals het bestuur vaker heeft verkondigd: dat was een verlies dat goed te dragen valt, omdat Fontys financieel gezond is en dus kan teren op reserves.

Maar dat kan niet eeuwig: vandaar dat sinds vorig kalenderjaar de broekriem op allerlei manieren wordt aangetrokken op vrijwel alle onderdelen en er nog voor de zomer nieuwe bezuinigingen bekend worden gemaakt.