De paradox van Jevons

In 1865 constateerde de Britse econoom William Jevons dat technologische vooruitgang die de productie verhoogt ervoor zorgt dat de vraag ook omhoog gaat, waardoor het nettoresultaat nul is.

De Paradox van Jevons.

Jevons leefde in tijden van steenkool, maar zijn Paradox is rete-actueel. Bijvoorbeeld, brandstofmotoren veel efficiënter geworden, maar we rijden meer kilometers waardoor het effect teniet wordt gedaan. Led-lampen zijn zuiniger, dus die laten we veel vaker branden.

Digitale technologie ontkomt ook niet aan de Jevons’ Paradox. Alleen daar zie ik nog een extra dimensie. Niet alleen neemt de vraag toe, maar deze vraag wordt ook nog eens minder van kwaliteit. Het resultaat is dan dus niet nul, maar minder.

Digitale technologie heeft de productie van ‘communicatie’ enorm doen toenemen (e-mail, Snap, WhatsApp, MS-teams) maar de vraag nam ook toe en de kwaliteit nam af (ik noem even ‘het duimpje’) met als gevolg een resultaat minder dan nul. Minder belangrijke communicatie kost meer tijd.

Copilot vindt binnen enkele minuten de jaarverslagen van 2024 en 2023 en presenteert de belangrijkste verschillen in een PowerPoint (nog een les: PowerPoint gaat nooit meer weg). Vroeger kostte dat een dag, en begon je er dus niet aan. Zo belangrijk was het ook weer niet, maar dankzij digitale technologie kunnen we nu ook onbelangrijke vragen snel beantwoorden.

Lang leve de vooruitgang.

Dus kom je weer eens een collega tegen die trots beweert productiever te worden dankzij generatieve AI, voel je dan niet geïntimideerd, maar draai je om, net als Jevons.

In zijn graf.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Digitale Gremlins en Pretty Wild Woman. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.