De les als scène, de docent als zichzelf

De eerste keer dat ik een toneelles volgde, was ik veertien. Ik had verwacht dat ik lekker overdreven mocht doen van de regisseur. Maar in dat muffe ateliertje waar we theaterles kregen, bleek alles anders. Geen regels, geen vaste vormen. Alleen een lege vloer, een groep onbekenden en de opdracht: “Maak contact met een verhaal.” Ik stond verstijfd in het midden, keek het publiek in, en begon te spreken.

Tegenwoordig geef ik zelf graag toneellessen in mijn vrije tijd als vrijwilliger, naast mijn werk als docent. Wat ik toen nog niet wist, is dat ik in toneellessen iets leerde wat ik pas jaren later zou begrijpen: hoe je verbinding maakt. Met een zaal vol vreemden. En uiteindelijk, met een klas vol leerlingen. Want lesgeven, zo ontdekte ik later, heeft verrassend veel weg van toneelspelen.

Niet in de zin dat je iets ‘voorspeelt’. Integendeel. Juist in het theater leerde ik dat het publiek direct door je heen prikt als je onecht bent. Authentiek zijn, daar draait het om. Ook in de klas.

Theater leert je ook iets over ritme. Over wanneer je een stilte laat vallen. Wanneer je versnelt. Wanneer je een pauze gebruikt om een punt te maken. In een tijd waarin we lesgeven vaak associëren met PowerPoints en leerdoelen, vergeet je bijna dat een goede les ook een spanningsboog heeft. Een begin, een midden, een conclusie. Net als een goed stuk.

En dan is er nog het repeteren. In het theater is improvisatie geen toeval, maar het resultaat van eindeloos oefenen. Juist omdat je het stuk door en door kent, kun je vrij spelen. Lesgeven werkt net zo. Je bent de eigenaar van je materie, laat dat ook zien als de professional die je bent. Want hoe beter je je voorbereidt, hoe meer ruimte je hebt om af te wijken. In te spelen op wat er gebeurt. Want een klas is geen script. Het is een levend geheel.

Misschien wel de belangrijkste les die theater me leerde: herhaal alles tot perfectie, maar laat jezelf zien. De mooiste momenten op het podium ontstonden als ik mijn eigen onzekerheid toeliet. Niet overspeelde. In de klas werkt dat net zo. Leerlingen voelen het haarfijn aan als je echt bent, en vergeven je juist dan je fouten. Sterker nog: ze luisteren beter.

Lesgeven is geen toneelstuk. Maar het vraagt wel dezelfde moed om gezien te worden. Om contact te maken. Om jezelf te zijn, ook als het spannend is.

In de klas heb ik een belangrijke rol. Die speel ik niet, die ben ik. Jij ook.

Tim van Leeuwerden is docent bij International Business van Fontys Economie en Communicatie en zelfverklaard AI-fanaat.