Creativiteit als essentiële basisvaardigheid

Creativiteit zou een basisvaardigheid moeten worden voor alle studenten. Dat betoogt Pulsed-voorman Peter Biekens in onderstaand opinieartikel. Volgens hem zou creatief denken net zo vanzelfsprekend moeten zijn als rekenen en taal met het oog op het toekomstige werkveld. En zou het onderwijs hierin het voortouw moeten nemen. 

Toen ik 12 jaar geleden als docent begon, ontdekte ik een fundamenteel probleem in ons onderwijs: studenten leren modellen en theorieën, maar zijn niet in staat deze creatief toe te passen in de praktijk. Er is een kloof tussen wat het werkveld van jonge professionals vraagt en hoe het onderwijs hen daarop voorbereidt. Stage- en afstudeerrapporten van studenten stonden vol met theoretische modellen. Op de vraag waarom zij die modellen gebruikten, luidde het antwoord steevast: "Dat is toch wat jullie willen zien?" Het waarom en het nut ervan, was een vraagteken.

Tijdens stages zag ik studenten vastlopen. Ze konden theorieën reproduceren, maar wanneer de praktijk afweek van het theoretische plaatje, wisten ze niet wat te doen. Ze hadden geen antwoord op de complexe realiteit die niet in een model paste. De complexiteit van de moderne wereld vraagt om meer dan het reproduceren van theorieën. Het vraagt om creatief denken -het vermogen om buiten de bekende kaders te treden en originele oplossingen te vinden voor onvoorspelbare problemen.

In de afgelopen 12 jaar als docent bij Fontys, en als onderwijsontwerper bij veel onderwijsinstellingen, heb ik steeds duidelijker gezien dat creatief denken een onderschatte vaardigheid is. Iedereen erkent het belang ervan, maar er wordt onvoldoende invulling aan gegeven. Dit terwijl de vraag naar creatief probleemoplossende professionals alleen maar toeneemt.

We kunnen ons niet langer veroorloven om creativiteit te negeren. De uitdagingen van vandaag—van klimaatverandering tot technologische disruptie en sociale ongelijkheid—vereisen creatieve oplossingen. Alleen door actief te investeren in het ontwikkelen van creatief denken, kunnen we de toekomst proactief vormgeven in plaats van achter de feiten aan te lopen.

Creatief denken moet een kernvaardigheid worden, zowel in het onderwijs als in het werkveld. Pas dan kunnen we het creatieve potentieel in iedereen ontplooien en werken aan een veerkrachtigere toekomst.

Het onderwijs zou hierin het voortouw moeten nemen. Creatief denken zou net zo vanzelfsprekend moeten zijn als rekenen en taal. Dit vraagt om curricula waarin creatief denken een centrale rol speelt en waarin leeruitkomsten gericht zijn op het ontwikkelen van deze essentiële vaardigheid. Dit vereist investeringen in tijd, middelen en een verandering van mentaliteit bij docenten en beleidsmakers. Creatief denken moet niet langer worden gezien als iets secundairs of alleen relevant voor bepaalde vakken.

Ook in het werkveld wordt creatief denken vaak genoemd als cruciaal, maar zelden is er ruimte voor. Hoeveel bedrijven investeren daadwerkelijk in het trainen en ontwikkelen van creatieve vaardigheden? Er ontstaat vaak een paradox: bedrijven vragen om innovatie en probleemoplossend vermogen, maar geven medewerkers niet de vrijheid om buiten de gebaande paden te denken of te experimenteren.

Om dit probleem aan te pakken, heb ik meegewerkt aan de ontwikkeling van Brainnovation—een methode die creatief denken centraal stelt en studenten leert hoe ze hun volledige potentieel kunnen benutten in complexe situaties. Na uitgebreid onderzoek en vele pilots heeft dit geresulteerd in een effectieve aanpak die werkt. Begin dit jaar gaf ik hierover een cursus voor docenten bij de Fontys Hogeschool Techniek & Logistiek in Venlo.

Enkele jaren geleden was Brainnovation ook nog een onderdeel van het curriculum van Fontys International Business & Management Studies in Venlo. Radboud Universiteit voerde een grootschalig onderzoek uit onder meer dan 200 Fontys-studenten, waarvan de resultaten in een wetenschappelijke publicatie zijn opgenomen. Het bleek dat de methode effectief is. Creatief denken had een prominente plek in het curriculum gekregen.

Toch is de cursus uit het curriculum gehaald. Wat maakt dat het deze plek niet heeft weten te behouden? Wat is er gebeurd? Waarom blijft creatief denken zo’n ondergeschoven kindje bij een onderwijsinstelling die talentgericht en innovatief zegt te zijn? 

Peter Biekens is creatief en educatief leider van Fontys Pulsed.