Verlies als leraar

Een student vertelde me laatst over het overlijden van haar oma. Ze hadden een hechte band gehad. Het verdriet was er al, maar het echte rouwen moest nog beginnen. Dat merkwaardige gebied tussen weten en voelen. Tussen verlies begrijpen en verlies ervaren.

We praten niet zo graag over verlies. Over winnen wel. Over succes. Over groei, ontwikkeling en kansen. We struikelen dagelijks op social media over mensen die "een prachtige nieuwe uitdaging" hebben gevonden. In het voetbal geldt alleen de winst. Maar verlies? Dood? Afscheid? Rouw? Daar hebben we minder woorden voor.

Misschien omdat verlies ons confronteert met iets ongemakkelijks: dat niets vanzelfsprekend is. Afgelopen jaar verloor ik ook iets. En de afgelopen weken dacht ik zelfs even dat ik opnieuw iets zou verliezen. Dat deed pijn. Meer pijn dan ik vooraf had gedacht. Want pas als iets dreigt te verdwijnen, ontdek je hoeveel waarde het voor je heeft.

Dat klinkt misschien als een cliché uit een romantische komedie. Maar clichés worden vaak clichés omdat ze waar zijn. Het gekke is dat verlies niet alleen iets wegneemt. Soms geeft het ook iets terug. Niet meteen. Eerst is er vooral verdriet, onzekerheid, gemis. Een rauw gevoel. Maar daarna gebeurt er iets anders. Alsof iemand het contrast van het leven een beetje heeft opgeschroefd.

De lucht lijkt opeens blauwer, het gras groener. Een kop koffie smaakt beter. Een omhelzing duurt langer. Alsof verlies je eraan herinnert dat geluk geen permanente toestand is, maar een cadeau dat je telkens opnieuw ontvangt.

Misschien is dat ook wat de Chinezen bedoelen met yin en yang. Dat licht en donker elkaar niet bestrijden, maar nodig hebben. Dat vreugde betekenis krijgt omdat verdriet bestaat. Dat liefde pas echt zichtbaar wordt wanneer je voelt wat het zou betekenen om haar kwijt te raken.

Ik zou niemand verlies toewensen. Maar ik begin wel te begrijpen dat het een van de strengste leraren van het leven is. Het leert je dankbaarheid, dankbaarheid voor de mensen die er zijn. Voor de liefde die je ontvangt. Voor de tijd die je krijgt.

En soms zelfs voor de dingen waar je normaal gesproken over klaagt. Sterker nog: deze week lukte het me nauwelijks om iets te bedenken om over Fontys te mopperen. Dat is misschien wel het meest overtuigende bewijs dat verlies iets met een mens doet.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.