Soepelere toelating tot pabo werkt averechts

Begin maar vast, zeggen pabo’s tegen studiekiezers die nog niet zijn geslaagd voor hun kennistoetsen in belangrijke schoolvakken. Maar die soepele toelating leidt nog niet tot een hogere instroom, staat in een rapport. Fontys-directeur Nus Waleson meent dat er iets gedaan moet worden aan de vakkenpakketten in het middelbaar onderwijs.

Wie naar de pabo wil, moet vooraf genoeg weten van aardrijkskunde, geschiedenis en natuur & techniek. Havisten en mbo’ers moeten sinds 2015 kennistoetsen maken als ze die vakken niet in hun pakket hadden. Anders zouden pabo’s te veel tijd kwijt zijn aan het bijspijkeren van hun studenten. Vwo’ers ontspringen de dans: die mogen sowieso van start.

Instroom omlaag
Met name mbo’ers gaan sindsdien veel minder vaak naar de pabo. Dat probleem kon je van verre zien aankomen, maar toenmalig onderwijsminister Jet Bussemaker wimpelde de bezwaren in 2016 nog weg.

Met het oog op het lerarentekort zwol de kritiek aan en eind 2021 besloot haar opvolger Ingrid van Engelshoven tot een experiment met een soepele toelating vanaf 2022: wie niet slaagt voor de kennistoetsen, mag toch van start en krijgt in het eerste jaar een herkansing. Wie dan nog steeds niet slaagt, moet de opleiding weer verlaten.

Het experiment krijgt in 2026 een eindevaluatie, maar onlangs verscheen een tussentijdse evaluatie in opdracht van het ministerie van Onderwijs. Het lijkt averechts te werken. Het heeft de pabo niet aantrekkelijker gemaakt (het aantal eerstejaars is ongeveer gelijk gebleven) en er vallen meer studenten in het eerste jaar uit.

Verantwoordelijkheid
“Ik weet niet of die hogere uitval overeenkomt met onze ervaringen, heb die indruk niet. Maar goed, ik weet ook niet hoe het precies zat in de jaren voor 2022. Ik was toen nog niet werkzaam in deze functie”, zegt Nus Waleson, directeur van Fontys Kind en Educatie waaronder de pabo's vallen.

Voorwaardelijk toegelaten studenten voelen flinke druk om alsnog aan de eisen te voldoen, wordt in het evaluatierapport gesteld. Het zou velen niet lukken om die stof in te halen naast het gewone pabo-programma. Volgens de geïnterviewden heeft het experiment nu vooral nadelen: meer werk voor de pabo’s, stress bij de studenten, minder capabele eerstejaars en een hogere uitval. Terwijl het dus geen extra leerkrachten oplevert.

Volgens de rapportage zijn de meeste pabo's de voorwaardelijke toelating liever kwijt dan rijk. Zo ook Waleson. “Ik vind dat de hbo-opleidingen verantwoordelijk moeten zijn voor de vakinhoudelijke kennis van de studenten. En zo niet, dan moeten er toegangseisen worden gesteld voor wie aan de pabo wil studeren. Maar dat kan alleen als de vakkenpakketten op havo en mbo anders worden ingericht.”

Systeemfout
Want dat is wat Waleson een uiterst grove systeemfout noemt. Een havist kan uit een a- of een b-pakket kiezen. Maar in beide pakketten ontbreken vakken die noodzakelijk zijn voor een rechtstreekse toelating tot de pabo. “Dat klopt niet. Zoals het ook vreemd is dat de pabo de enige hbo-opleiding is waar extra eisen voor worden gesteld."

"In mijn ogen is het probleem van het lerarentekort in Nederland haast van eenzelfde grootte als het klimaatprobleem. Dat betekent dus dat je, of het nu om havo of mbo gaat, juist zoveel mogelijk kansen moet bieden aan leerlingen en studenten om het benodigde niveau te halen.”

Daar worden overigens op dit moment ook wel stappen in gezet. “Wij zijn met het mbo bezig om een soort portfolio te ontwikkelen dat drempeloos toegang kan bieden tot de pabo. Dat geldt natuurlijk niet voor alle mbo's, het is ook afhankelijk van het pakket. Maar met zo'n portfolio zou je er in het laatste jaar van het mbo wel voor kunnen zorgen dat je een kennisniveau kan borgen dat rechtstreeks toegang verschaft tot de pabo. Toevallig heb ik gisteren in ons team de conceptovereenkomst hierover besproken. Dat plan zit nu in de eindfase en kan naar ik vermoed komend studiejaar al in praktijk worden gebracht.”