Paniek door Adolescence? "Niet nodig"

De Netflix-hit Adolescence heeft veel losgemaakt in de maatschappij. Vanwege de cinematografie, maar vooral vanwege het realistische en actuele verhaal dat iedereen zou kunnen overkomen. Fontysonderzoeker Laura Mulder zag de serie ook en vond ‘m pittig. “Maar we moeten niet meteen met z’n allen in de paniekstand schieten.”

Adoloscence gaat over de 13-jarige Jamie Miller die wordt beschuldigd van moord op een tienermeisje van zijn school. De serie zet in vier afleveringen – die allemaal in één shot zijn opgenomen – het thema manosphere centraal, waarbij een heterogene onlinegemeenschap een sterke oppositie tegen het feminisme promoot. Een onderwerp waar sinds de opmars van het conservatisme steeds vaker over gepraat wordt.

Erik Akerboom, directeur-generaal van de AIVD (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst), zei afgelopen weekend in WNL op Zondag dat hij vindt dat iedere ouder met tieners samen met hun kinderen naar de serie zou moeten kijken omdat het ‘een uitstekende weergave is van hoe je in een parallelle wereld terecht kunt komen’. Dat laatste is iets wat Fontysmedewerker Laura Mulder kan beamen.

Zij deed onderzoek naar vraagstukken over opvoeden en opgroeien die kenmerkend zijn in de huidige samenleving, maar ook naar de rol die social media speelt in de identiteitsontwikkeling van jongeren.

Geen verbod
Zelf keek ze met twee verschillende brillen naar Adolescence: die van een ouder en die van een onderzoeker. “Omdat ik zelf een tweeling van elf heb, doet zo’n serie wel iets met je als ouder. Maar als onderzoeker weet ik ook dat we niet meteen met z’n allen in de paniekstand moeten schieten. Zorgen rondom social media zijn er al sinds het ontstaan ervan, en dat was in Nederland zo’n 25 jaar geleden.”

We kunnen ons beter afvragen wat we kunnen doen om jongeren te beschermen. De overheid spreekt steeds vaker over een verbod, maar dat is volgens Mulder niet de oplossing. “Ga in plaats van het te verbieden het gesprek aan met jongeren. Na een schooldag vragen we vaak hoe de dag geweest is, maar dat doen we lang niet altijd als het gaat om wat onze kinderen online meemaken." 

Dat gesprek voeren vinden we nog ingewikkeld omdat ouders veel minder ‘thuis’ zijn in de online wereld dan jongeren en er daardoor vaak ‘vooroordelen’ over zijn. "Terwijl het wel heel belangrijk is omdat jongeren zich niet altijd begrepen voelen als het om de online wereld gaat.”

Bescherming
Jongeren worden volgens Mulder vaker met afkeuring dan met interesse benaderd, terwijl dat juist andersom zou moeten zijn. “Zorg dat je nieuwsgierig en benaderbaar bent. Als je jongeren en hun online gedrag afkeurt, voelen jongeren zich ook niet uitgenodigd er met volwassenen over te praten, terwijl dat juist zo belangrijk is om hen te kunnen helpen en beschermen."

Het gesprek aangaan en blijven voeren dus, dat is het beste wat we kunnen doen als het om sociale veiligheid gaat. Een rode knop invoeren waarmee 18-jarigen met één handeling hun complete digitale gegevens kunnen wissen, zoals NSC en ChristenUnie vorige week voorstelden, vindt Mulder geen goed idee. Net als het idee van een ‘domme telefoon’ waar jongeren alleen mee kunnen bellen en sms’en.

Vorming
“Het klinkt misschien fantastisch, maar hoe haalbaar is het om alle digitale gegevens te wissen? Bovendien: wat schiet je ermee op? Je kunt de data wel wissen, maar alles wat online gebeurt vormt kinderen, en die vorming kun je niet wissen. De online wereld is er nou eenmaal. Hoe hard je ook je best doet, die kun je nooit helemaal deleten. En dat moeten we ook niet willen, want social media biedt ook kansen en voordelen.”

Daar komt nog bij dat social media niet voor iedere jongere even schadelijk, nadelig of vervelend is. “Adolescence creëert paniek in de samenleving, maar gelukkig kunnen de meeste jongeren wel weerstand bieden tegen de denkbeelden die in de serie naar boven komen. Uit onderzoek is heel duidelijk gebleken dat verschillende soorten media onder verschillende soorten omstandigheden bij verschillende soorten mensen voor verschillende soorten effecten zorgen.”