Niet hoe maar waarom
Nietzsche zei, voordat hij krankzinnig werd, dat iemand met een ‘waarom’ om voor te leven bijna elke ‘hoe’ kan verdragen. In die beroemde quote zit een les opgesloten. In het onderwijs praten we namelijk constant over het ‘hoe.’
Hoe toetsen we studenten nu er ChatGPT is? Nu het ‘geleerde’ losgezongen raakt van het ‘geproduceerde’ (scripties, werkstukken)? Nu je iets acceptabels kunt produceren zonder veel te leren? Hoe dragen we kennis over? Online? Offline? Challenge-based? Klassikaal? VR? Niet?
Hoe? Hoe? Hoe?
Ik vraag me wel eens af, zouden ze zich op een Koranschool zorgen maken over ChatGPT? Of is het fundament van het onderwijs daar veel steviger? Hebben studenten en docenten daar een veel sterker gedeeld ‘waarom’ en maakt het hoe dan niet meer uit?
Heeft ons onderwijs een crisis van het waarom? Zitten we opgescheept met een economisch, sleets verhaal? Omdat je een diploma moet hebben. Geld verdienen. De arbeidsmarkt. De kenniseconomie. Het is een bleke waarom en dan ontstaat er alle ruimte voor het hoe.
Omarmen we het ene onderwijsmodel? Of het andere? Met die technologie? Of die andere? Gezamenlijk roosteren? Of niet? We praten zo vaak intens en gepassioneerd over het hoe, dat we het inmiddels verwarren met het waarom.
Fontys werkt aan een nieuwe strategie. Nietzsche zou ons aanraden daarin wat minder te smijten met termen als talentgericht, onderzoekend en wendbaar, en meer te praten over de reden dat er onderwijs is. Het waarom.
En in tegenstelling tot Nietzsche zelf, is dat advies zo gek nog niet.
Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Digitale Gremlins en Pretty Wild Woman. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.
Fijn voor die mensen van de Koran school dat ze ergens in geloven. Maar wil jij zelf dat - of überhaupt iets - geloven?
Bedoel je nou te zeggen dat we de purpose-zoekers en inspiratiebabbelaars van deze wereld bij Fontys meer ruimte moeten geven. Nee toch?
Je analyse is correct. Natuurlijk is er een crisis in het waarom, en de beginselen van beschouwelijkheid en specialisatie die wij in het onderwijs voeden, dragen vaak alleen maar bij aan het bullshit gehalte van ons maatschappelijk verkeer.
Dus leuk om te praten over het waarom, maar hoe dan?
Ik houd zelf meer vast aan het perspectief van 'the subtle art of not giving a fuck', waar jonge mensen wat meer ruimte krijgen om gewoon zelf te bepalen wat ze wel of wat ze niet belangrijk vinden, ook met het recht om dat niet te weten, of de waaroms die wij de hele tijd naar ze toe gooien naast zich neer te leggen.
Het vraagt van ons allemaal een mentale lenigheid om steeds deze drie ballen gelijktijdig in de lucht te houden.
Waarom we doen wat we doen, zijn hierbij belangrijke vragen die raken aan de kern van onderwijs en de rol van ons onderwijs in de toekomst.
Onderwijs draait al lang niet meer alleen om kennisoverdracht, maar ook om het vormen van kritische, ethisch bewuste en veerkrachtige professionals.
Ik ben zelf 34 jaar werkzaam bij Sociale Studies (en haar voorgangers). Voor social work-studenten betekent future-proof onderwijs dat ze leren omgaan met voortdurende maatschappelijke veranderingen. Dit vraagt om een curriculum dat niet alleen vaardigheden en kennis biedt, maar ook een moreel kompas, systemisch denken en creativiteit stimuleert. Thema’s als duurzaamheid, rechtvaardigheid en diversiteit zijn hierin essentieel, omdat social work zich bezighoudt met sociale ongelijkheid en inclusie.
Wij -onderwijs aanbieders- kunnen hier een cruciale rol in spelen door studenten te coachen in zelfreflectie, kritisch denken en ethisch handelen. Dit kan bijvoorbeeld door meer ervaringsgericht leren, casuïstiek vanuit verschillende perspectieven en interdisciplinaire samenwerking. Inspelen op de maatschappelijke actualiteit en de buitenwereld en de binnenwereld fluïde en hybride ineen te laten stromen. Dáár, in die 'tussenruimten', zit volgens mij dé kracht en eigenheid van onze future-proof-professionals...