Nessie

Soms wordt er een onderzoek gepubliceerd met een heftige conclusie. Instagram maakt depressief! Van vlees eten word je agressief! ChatGPT maakt je dommer!

Veel mensen reageren vervolgens vanuit zichzelf: ‘Onzin, ik eet heel veel vlees, maar doe geen vlieg kwaad’ (maar wel een hoop kippen, varkens en koeien). Sommigen nemen de moeite om het onderzoek te lezen en stellen vragen bij de steekproefgrootte of de methodiek.

Zelden wordt de olifant in kamer benoemd: onderzoek wordt gedaan door onderzoekers. En onderzoekers zijn, bijna altijd, mensen. Maar wat voor mensen? Gewetensvol? Of gooien ze er met de pet naar? Genuanceerd of geneigd tot effectbejag? Budget voldoende of moeten ze de kantjes eraf lopen? Aardig of ambitieuze klootzakken? Ik heb meestal geen idee.

Maar dat betekent dus ook dat conclusies van een onderzoek of haakjes in een wetenschappelijke tekst (Vorst, 2022) vaak eigenlijk niks zeggen. Wie is die ‘Vorst’? Een vrije geest of iemand die moest scoren van zijn manager? Aanstormend talent of een zesje? Onderzoeken bekijk ik daarom met gezonde argwaan.

Zeker sinds ik las over het beroemde incident in 1981 in Schotland. Daar werd een naakte playboy-bunny gefotografeerd aan de oevers van het meer van Loch Ness. Op één van die foto’s zie je op de achtergrond de vage contouren van het monster. Echter al snel werd geconcludeerd dat deze foto niet geschikt was voor wetenschappelijk gebruik.

Immers, onderzoekers, in 1981 allemaal mannen, kijken nu eenmaal ook liever naar een naaktmodel op de voorgrond dan naar een monster op de achtergrond.

Rens van der Vorst is technofilosoof, werkt bij Fontys hogescholen ICT en Engineering en is auteur van onder meer Don't mention the VAR. Lees hier de eerdere columns die hij voor Bron schreef.