Miljoenennota: 'Onderzoek hbo blijft buiten schot, maar knelpunten blijven'

Het meeste van wat dit kabinet van plan is met het hoger onderwijs was al bekend voor de presentatie van de Miljoennota vandaag. Toch lijkt een van de drie knelpunten die Fontysvoorzitter Joep Houterman afgelopen vrijdag nog benoemde bij het Fontys for Society Event van de agenda verdwenen: de bezuinigingen op praktijkgericht onderzoek. 

Eerder was al bekend dat dit kabinet ongeveer een miljard euro wil bezuinigingen op hoger onderwijs.  Hogescholen worden niet specifiek genoemd in de begrotingsstukken. Maar het hbo wordt evengoed geraakt door de bezuinigingen en de nieuwe koers als het gaat om het inperken van  de instroom aan internationale studenten en om de langstudeerboete. Ook wil dit kabinet meer aandacht voor Nederland en het Nederlands, en moet in het hoger onderwijs de ‘verengelsing’ worden tegengegaan. 

Niet onbelangrijk was het volgende citaat uit de Troonrede: “Het kabinet wil van mbo tot universiteit meer oog hebben voor onderwijs en onderzoek, gericht op wat Nederland nodig heeft. Daarin zijn scherpe keuzes nodig.” 

Dat kan twee dingen betekenen: dit kabinet vindt een heleboel onderwijs en onderzoek onnodig en overbodig. Of dit kabinet wil de kant van Finland op, waarbij de overheid een grote vinger in de pap heeft bij wat een jongere mag en kan gaan studeren. En waar alles staat of valt met de prognoses over op welke terreinen er vier jaar later personeel nodig zal zijn. 

Het begeleidende advies van de Raad van State lijkt vooral die laatste kant uit te gaan. Die onderschrijft “het belang dat in de Miljoenennota wordt gehecht aan maatregelen gericht op het vergroten van het arbeidsaanbod. Het is belangrijk dat de beschikbare schaarse capaciteit doelmatig wordt ingezet.”

Het gaat, zo luidt het in het advies, bijvoorbeeld om de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. “In hoeverre dient het onderwijsaanbod vooral te worden gericht op die sectoren waarin krapte wordt voorzien en laten leerlingen en studenten zich sturen in hun beroepskeuzes?" En minister Heinen (Financiën) reageert daar weer op in de begeleidende brief bij de miljoenennota dat “het kabinet onderschrijft dat het belangrijk is dat er ingezet wordt op betere matching op de arbeidsmarkt.” En: "De noodzaak om mensen op te leiden die een bijdrage leveren aan de maatschappelijke opgaven waarvoor Nederland staat.”

Een doel dienen
Fontysvoorzitter Houterman stelt desgevraagd dat hij niet weet wat het kabinet daarmee bedoelt. Hij heeft slechts kort de tijd gehad om de onderwijsstukken te scannen. Hij is echter niet bang dat dit kabinet vindt dat er te veel onderzoek en onderwijs is dat maatschappelijk geen of te weinig doel dient. “Wij hebben een toets op de doelmatigheid van ons onderwijs en onderzoek en de maatschappelijke relevantie ervan. Als wij nieuwe plannen maken, moet dat getoetst worden en dat is vooral een taak van de overheid."

Houterman is blij dat er niet bezuinigd gaat worden op het praktijkgericht onderzoek, waar aanvankelijk wel sprake van leek te zijn. "Maar de twee andere zorgen die ik ook vrijdag heb uitgesproken, blijven overeind. Want ik maak me echt zorgen over de effecten van de voorgenomen langstudeerboete en beperkende maatregelen voor internationale studenten.”

Nederlands
Wat betreft de al langer lopende discussie over het inperken van Engels als voertaal bij studies en het vergroten van het opleidingenaanbod in de Nederlandse taal, vindt de bestuursvoorzitter dat Fontys op dat vlak al goed bezig is. Al blijft de vraag of de minister dat ook vindt. 

“Er komt een wet internationalisering in balans naar de Kamer. Dat proces loopt nog en hoe dit kabinet daarnaar kijkt, is voor ons natuurlijk wel van belang. Maar als Fontys hebben we daar al aandacht voor."

"Ik wijs er ook nog maar eens op dat slechts 8 procent van ons onderwijs anderstalig is. En waar dat het geval is, is dat gewoon nodig, zoals bij International Business. En: Nederlandse studenten hebben bij ons altijd de keuze om voor een Nederlandstalige opleidingsvariant te kiezen. Waar het gaat om het leren van de Nederlandse taal door internationals moeten we nog wel stappen maken.”