Leraren steeds tevredener over hun beroep

Nederlandse leraren zijn over het algemeen heel tevreden over hun beroep. Vooral na de gelijkschakeling van salarissen tussen primair en voortgezet onderwijs is de positiviteit omhooggegaan. Dat blijkt uit een groot internationaal onderzoek waar Isabelle Diepstraten namens Fontys een belangrijke rol in had. 

De studie komt van de hand van TALIS (Teaching and Learning International Survey), die elke vijf jaar onderzoekt hoe leraren en schoolleiders van het primair en voortgezet onderwijs wereldwijd hun werk- en leeromgeving ervaren. Het is de vierde keer dat dit onderzoek in Nederland wordt gedaan; in 2018 gebeurde dat voor het laatst. Er deden dit keer 300.000 leraren en schoolleiders uit vijftig verschillende landen mee. In Nederland waren dat zo’n 140 basisscholen met 1.300 leraren en 132 schoolleiders, plus 84 vo-scholen met 1.271 leraren en 78 schoolleiders.  

De uitkomsten zijn volgens Fontysonderzoeker Isabelle Diepstraten voor een groot deel positief. Bijna alle Nederlandse leraren zijn tevreden met hun baan en die tevredenheid is in de afgelopen jaren hard gestegen. “Dat komt deels door de salarissen die omhoog zijn gegaan”, aldus Diepstraten. “Maar het meest opmerkelijke resultaat vind ik dat de waardering voor de lerarenopleidingen in de afgelopen vijf jaar sterk is toegenomen, terwijl deze in veel andere landen juist is gedaald.” 

Minder stress
Startende leraren, zoals die ook bij Fontys worden opgeleid, voelen zich volgens het rapport beter voorbereid door hun opleiding en gebruiken vaker inductieprogramma’s waarbij ze in de eerste jaren van hun carrière worden begeleid. “Er zijn steeds meer mensen die daaraan deelnemen en dat heeft ook echt effect”, vervolgt Diepstraten. “Leraren voelen zich daardoor geholpen, ze voelen zich zekerder. En ze ervaren minder stress, wat de overheid natuurlijk ook ziet.” 

Dat is ook waar het TALIS-rapport terechtkomt: bij de overheid. Natuurlijk in de hoop dat die er iets mee gaat doen door bijvoorbeeld meer geld uit te geven om het welzijn van leraren te verbeteren. “Het is de bedoeling dat het ministerie en de vakbonden naar het rapport kijken en daar dingen uithalen om een beleid op te baseren.” Naast het verminderen van stress kan dat ook het verlagen van de werkdruk zijn, stelt Diepstraten. “Want dat blijft een moeilijk punt, voornamelijk vanwege de hoeveelheid administratieve taken die leraren hebben. Maar ook de maatschappelijke waardering zou omhoog mogen.” 

Andere zaken die volgens de studie bijdragen aan werkstress zijn de verantwoordelijkheid die leraren voelen over de prestaties van hun leerlingen, gedragsproblemen van leerlingen, zorgen van ouders of verandermoeheid. Over dat laatste zegt Diepstraten: “In het onderwijs zijn er constant veranderingen gaande. Het ene is nog niet afgerond of het volgende moet alweer gebeuren. Het is niet dat leraren tegen veranderingen zijn, helemaal niet zelfs, maar een beetje wat meer rust is soms wel welkom.”  

Toch zijn maar weinig leraren van plan het onderwijs te verlaten, zeker in vergelijking met andere landen. In het basisonderwijs gaat het om 1 op de 6 leraren en in het voortgezet onderwijs om 1 op de 5. “Meestal willen zij niet helemaal stoppen met onderwijs, maar juist doorgroeien naar een andere functie binnen de sector. Slechts 4 procent van de po-leraren en 5 procent van de vo-leraren denkt er echt over om het onderwijs helemaal te verlaten.”  

Stereotype beeld 
De onderzoeker hoopt dat de negatieve punten met de resultaten van het onderzoek omgezet kunnen worden naar positieve punten. Met hulp van de overheid, maar ook door een verschuiving in het toch wel negatieve beeld dat veel mensen nog steeds over het lerarenvak hebben. “Er zijn nog altijd heel veel stereotype beelden over dit beroep. Het betaalt slecht, het is niet leuk, de werkdruk is veel te hoog. We hopen dat met dit onderzoek toch wel een beetje te kunnen ontkrachten.”  

En wat hopen leraren? Volgens hen blijft hun beroep aantrekkelijk als de werkdruk en administratieve taken verminderd kunnen worden en er meer tijd is voor voorbereiding. Maar ook als er een goed salaris is dat past bij de verantwoordelijkheden, meer maatschappelijke waardering én extra handjes in de klas. Schoolleiders willen het personeelstekort terugdringen, scholen meer autonomie en vertrouwen geven, minder administratie en regeldruk en betere en bij het werk passende salarissen.