Aangeleerde hulpeloosheid
Met een vriendin besprak ik tijdens een herfstwandeling het hoge ziekteverzuim. We hadden het over collega’s die al meer dan een jaar zijn uitgevallen en van wie we eigenlijk niet weten hoe het met ze gaat. We vroegen ons af of iemand dat überhaupt weet.
Vervolgens hadden we het erover dat het eigenlijk best gek is. We hebben een betekenisvolle baan, met behoorlijk veel vrijheid. Je zou denken dat we het getroffen hebben. Waarom zijn er dan toch zoveel zieken, vroegen we ons af?
Als collega’s massaal overbelast zouden zijn door bijvoorbeeld te veel lessen of te veel nakijkwerk, dan is de oplossing nog relatief overzichtelijk. Maar wat als er iets anders aan de hand is? Wat als mensen afhaken omdat ze bijvoorbeeld het gevoel hebben dat hun deskundigheid of betrokkenheid niet serieus wordt genomen of er zelfs niet toe doet?
We mogen best veel zelf bepalen met betrekking tot ons werk. Maar hoeveel invloed hebben we eigenlijk op de grotere beslissingen en keuzes? Op de plannen die ergens door goed betaalde managers en strategen aan een vergadertafel worden bedacht en die grote impact hebben op ons en het onderwijs wat we geven.
En dan zie je iets merkwaardigs gebeuren. Iemand die eerst overal enthousiast over meedacht, houdt op een gegeven moment z’n mond: want het heeft toch geen zin en wordt bovenal niet gewaardeerd. In de psychologie noemen we dat aangeleerde hulpeloosheid. Als je maar vaak en lang genoeg merkt dat je inspanningen niets uithalen, houd je vanzelf een keer op met te proberen.
Misschien word je dus niet alleen moe van heel hard werken. Je kunt ook uitgeput raken van jarenlang mee te denken en je uit te spreken, om uiteindelijk te ontdekken dat het voor de organisatie nauwelijks verschil lijkt te maken of je betrokken bent of niet. Dat het juist beter is dat je je niet uitspreekt en dat dat ook meer oplevert.
Misschien moeten we ons daarom niet alleen zorgen maken over de collega’s die al heel lang ziek thuiszitten. Maar ook over degenen die nog iedere dag naar hun werk komen en inmiddels hebben geleerd zich nergens meer druk over te maken.
Wat als ons ziekteverzuim niet alleen iets zegt over de gezondheid van onze medewerkers, maar ook over de gezondheid van onze organisatie?
Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.