Column, Tina ten Bruggencate,
25
maart
2026
|
09:28
Europe/Amsterdam

Kennis is macht?

Een student zei laatst iets wat me raakte. Ze ging dit jaar waarschijnlijk haar propedeuse halen en wilde dan naar de universiteit. Niet omdat ze het hbo niet aankon, maar omdat ze iets miste. “Er zijn hier geen kennisvakken meer in het tweede jaar”, zei ze. “We hoeven geen boeken te lezen. En ik… ik lees eigenlijk gewoon graag. Ik leer graag.” Ze zei het bijna verontschuldigend. Alsof het een afwijking was. Alsof nieuwsgierigheid iets was om voorzichtig mee te zijn. Alsof kennis en wetenschap iets is waar je je voor moet schamen.

Diezelfde week hoorde ik schrijver Ilja Leonard Pfeijffer zeggen: de toegang tot kennis is niet hetzelfde als kennis hebben. En dat is precies het probleem.

We leven in een tijd waarin alles beschikbaar is. Alles is opzoekbaar. Google, AI, samenvattingen, podcasts, explainers van 30 seconden. Kennis is overal. En juist daardoor lijkt kennis zelf minder waard te worden. Want waarom zou je nog iets leren als je het ook kunt opzoeken? Maar daar zit een denkfout.

Zonder kennis heb je geen kompas om informatie te beoordelen. Dan ben je overgeleverd aan wat het hardst roept, het best klinkt of het meest overtuigend wordt gebracht. Ik zie het zelfs terug in het onderwijs: degenen die het hardst blaten komen het verst, krijgen een promotie.

Vaardigheden als reflecteren, samenwerken, presenteren zijn belangrijk, maar alleen als deze gebaseerd zijn op kennis. Want waarop reflecteer je als je geen inhoud hebt? Waarover discussieer je als niemand echt iets weet? Tegenwoordig gaat het meer over hoe iets wordt gezegd en niet over wàt er wordt gezegd.

We hebben nog nooit zoveel toegang gehad tot kennis. En tegelijkertijd lijkt echte kennis zeldzamer dan ooit. En lijken we ons ervoor te moeten schamen. Gaat het niet meer om feiten, maar om ‘alternative facts’. 

Misschien moeten we weer durven zeggen dat kennis ertoe doet. Dat weten ergens over gaat. Dat lezen, leren en begrijpen geen ouderwetse bezigheden zijn, maar noodzakelijke voorwaarden om de wereld een beetje te snappen en te besturen. Hoe fijn zou het zijn als leiders zich baseren op deze kennis en feiten bij het maken van hun beleid. En niet bezig zijn met het voeden van onrust en hun ontembare ego.

En misschien is dat wel de grootste paradox van deze tijd. Kennis is macht. Maar tegenwoordig lijkt macht juist gepaard te gaan met weinig kennis.

Reageren kan hieronder. Eenmaal gepubliceerde reacties worden niet verwijderd

Reacties 1 - 10 (10)
Bedankt voor uw bericht.
Marie-Christine van Splunder
30
March
2026
Tina, wij "onderwijzen"(een oud woord lijkt het wel) "onze" studenten met de Triade, of ook wel de De lerende driehoek is hierop het antwoord.
Wat betekent dat je altijd, in je ontwikkeling binnen je opleiding, de verbinding moet maken met jouw als persoon, de praktijk en de theorie. Je kunt vertrekken vanuit een praktijkervaring, vanuit je persoonlijke interesse of leerdoelen EN je kunt vertrekken vanuit de theorie. Als je de verbinding maar maakt met alle drie.
voorbeeld;
Ik wil meer weten over AI (persoonlijke interesse), dus laat ik mij informeren (inhoudelijk) over AI. met die bagage kijken ik vervolgens wat dat betekent voor mij in de praktijk.

Voorbeeld;
Een leerling laat voortdurend negatief gedrag zien, (praktijk) ik wil meer te weten komen wat de oorzaak kan zijn van negatief gedrag (persoonlijke leervraag). Wat zegt de theorie hierover??


René van Elderen
27
March
2026
Vijftig jaar geleden gaven wij (docententeam PW) in Rotterdam een groep bestaande uit een tiental tweede jaarstudenten Personeels Werk (PW) als experiment bij aanvang van het studiejaar de opdracht in zes weken zelf het lesprogramma (welke kennisvakken, welke onderwerpen en waarom) voor rest van het jaar te ontwikkelen. Iedere middag was een vakdocent (economie,bedrijfspsychologie, sociologie etc.) op afroep beschikbaar als adviseur. In die zes weken maakten zij plan van aanpak, interviewden zij oudere jaarstudenten, HR-functionarissen van bedrijven, gemeentes, ziekenhuizen etc., vakbondsfunctionarissen. Bezochten bibliotheken om na te gaan welke literatuur mogelijk relevant was voor de thema’s die tijdens de interviews als relevant voor hun opleiding werden genoemd. Na de herfstvakantie vroeg de groep om verlenging omdat zij nog niet aan het schrijven van het voorstel waren toegekomen. Eind november kregen wij het voorstel (60 pagina’s). Op de dag van de bespreking werden de studenten de ochtend en middag i.p.v. bespreking verrast met een batterij kennistoetsen, die waren samengesteld uit de kennistoetsen van de vakdocenten, die in de jaren daarvoor door hen aan het eind van het studiejaar waren afgenomen. Alle studenten haalden voor deze niet-aangekondigde toetsen een voldoende, waarmee zij indien mogelijk al voor de kerst over waren gegaan naar het derde studiejaar. Al verkennend, studerend en onderling discussiërend was een toetsbare kennisbasis opgebouwd die in de praktijk relevant was volgens beroepsfunctionarissen en die wij als docenten noodzakelijk meenden te vinden om het jaar daarop als stage PW te kunnen lopen.
Hugo Verzellenberg
27
March
2026
Spijker op de kop!!
Hoe past TGO hierin? Nog maar 1 kennistoets per semester? Studenten moeten zelf met bewijs komen? Wanneer wordt de kennis over gedragen en hoe kan die nog worden getoetst.
Om het nog concreter te maken.... Ouderwetse (?!) principes gelden nog altijd als basis maar schijnen niet meer van belang te zijn. AI geeft antwoorden alsof het een mens is en wordt steeds overtuigender/dwingender wanneer je afwijkt. Waar haalt een student dan de informatie vandaan om als kompas te gebruiken en iets ter discussie te blijven stellen? Dat zouden ze toch ergens moeten leren...
Lars Hagen
27
March
2026
Raak weer Tina!
Richard Voddé
27
March
2026
Of dit uit de science guide, waar inbetoogd wordt dat ouderwetse principes als aanwezigheid en domeinkennis het onderwijs moeten redden van te veel AI: https://ap.lc/DTGXz.

Ton Bennink
26
March
2026
Toch een foutje in deze column. “Misschien” in de een na laatste alinea over kennis die ertoe doet. Verder hulde.
Henk Verhoeven
26
March
2026
Nu nog de vraag wélke kennis we onze studenten dan moeten bijbrengen. Een indringend opiniestuk van Jeroen Verberg in de NRC roept vragen op waar wij als hbo instelling nodig een antwoord op moeten formuleren.

https://www.nrc.nl/nieuws/2026/03/24/wat-moeten-al-die-hbo-afgestudeerden-nog-nu-ai-hun-werk-beter-kan-a4923353

Noah
26
March
2026
Bedankt voor het plaatsen van die link naar het NRC-opiniestuk, Henk. Een betoog naar mijn hart. Ja, het hbo moet het veel meer gaan doen zoals het mbo het doet. Op het mbo zijn ze namelijk nooit uit het oog verloren waar het om draait: bekwame vakmensen opleiden die hun ambacht verstaan. Dat kunnen de wannabe-universiteiten van het hbo allang niet meer zeggen. Begin maar met het afschaffen van dat verfoeide onderzoek en het verheffen van de eindstage tot meesterproef. Je leert door te doen.
Jan de Leeuw
26
March
2026
Beste Henk,
Zeker van belang hoe dat onderwijs in het HBO eruit moet zijn.
In de toekomst zullen bepaalde functies in de arbeidsmarkt een steeds kortere levensduur hebben. Als we studenten heel instrumenteel opleiden voor een bepaalde functie, bieden we ze onvoldoende bagage om te kunnen functioneren in andere, nieuwe functies in de arbeidsmarkt. Permanente, levenslange educatie zal noodzakelijk zijn. Ook is het gewenst na te denken over een bredere opleiding.
De organisatie van onderwijs zal wellicht wijzigen en zeker is dat technologie een veel grotere rol zal spelen in het onderwijs. De druk zal groot zijn om in onderwijs veel aandacht te geven aan kunstmatige intelligentie. Maar de vraag is of we juist niet extra moeten investeren in onderzoek naar en onderwijs in het menselijk bewustzijn. Dat vraagt een sterkere positie van geesteswetenschappen en sociale wetenschappen in het curriculum.
Dat is de strekking van een artikel dat ik schreef in 2020 waarbij ik mij afvroeg wat de opvattingen van Harari (die gaf AI al een centrale positie jaren voordat het een tijd hype werd) konden betekenen voor de toekomst van het (sport)onderwijs. Zie:

https://www.sportknowhowxl.nl/opinie/de-toekomst-van-de-sportwereld-deel-6-de-sportopleidingen

Jan de Leeuw


Jan de Leeuw
26
March
2026
“Zonder kennis heb je geen kompas om informatie te beoordelen”.
Zonder (eigen) kennis ben je weerloos, overgeleverd aan je omgeving, ook overgeleverd aan de macht.
Kennisvakken terug op de hogeschool!
Uitstekend blog, Tina.
Hugo Gruijters
25
March
2026
Treffende column weer Tina. Aansluitend op je laatste zin: ik wens alle machthebbers veel zelfkennis toe. Want zelfkennis is het begin van alle wijsheid.
Henk Verhoeven
25
March
2026
Tina, weer een column naar mijn hart. De trend om kennisvakken op te laten gaan in integrale of praktijkvakken (ook wel aangeduid met de modieuze kreet challenges) gaat volgens mij nefaste gevolgen hebben die TGO adepten zich onvoldoende realiseren. Kennis opdoen en je vaardigheden eigen maken, vraagt rust, bezinning, even stilstaan om een boek te lezen en de inhoud te laten indalen, ruimte creëren om belangrijke skills in te oefenen en de tijd nemen om met elkaar in gesprek te gaan. Vertragen dus. Maar wat gebeurt er als je tegelijk ook een project moet afronden? Eén met een strakke deadline aan het eind en met de hete adem in je nek van de angst het niet op tijd rond te krijgen? Dat forceert rennen, haasten, voortrazen. Wat gebeurt er wanneer die twee met elkaar in botsing komen? Ik denk dat iedereen het antwoord wel kan raden. Ik vrees en zie in ieder geval dat studenten dan gaan voor het aspect waar ze het meest direct op afgerekend worden, namelijk het project halen en niet voor wat de bedoeling van onderwijs (zou) moet(en) zijn; echt beter worden in je vak, snappen wat je doet, waarom je iets doet en hoe je iets goed doet.