Journalistiekstudenten en klimaat: hoe verbind je ze?
Hoe belangrijk klimaatverandering ook is, veel mensen hebben er te weinig kennis over. Ook journalisten in spé, terwijl zij juist degenen zijn die erover moeten gaan schrijven. Wat moeten docenten doen om daar verandering in te brengen? Dat onderwerp staat woensdag centraal tijdens de VNOJ-docentendag.
De docentendag wordt al jarenlang voor Vlaanderen en Nederland georganiseerd door de VNOJ, een platform voor overleg en debat over ontwikkelingen in de journalistiek en het journalistiek onderwijs. Vorig jaar vond de bijeenkomst plaats in Brussel, dit keer vormt MindLabs in Tilburg het decor.
Het gaat tijdens deze dag over het opleiden van journalisten in tijden van klimaatverandering en andere ecologische uitdagingen. Want hoewel klimaatverandering iedereen raakt, weten te veel mensen er te weinig vanaf. Zelfs bij journalistiekstudenten wordt het onderwerp vaak gemeden, terwijl letterlijk in het opleidingsprofiel staat dat gediplomeerden kennis hebben van ecologie. Waar gaat het mis?
Veel mogelijkheden
Projectleider Harmen Groenhart noemt het in zijn welkomstwoordje een zwaarbeladen onderwerp met een dikke politieke saus. “We moeten onder ogen zien dat het voor onze studenten best wel zwaar kan zijn, maar we moeten hen leren om met frisse moed en feitelijk en neutraal over dit onderwerp te berichten. En dat kan, want er is heel veel mogelijk.”
Dat vindt ook Heleen de Coninck, die naast hoogleraar en klimaatwetenschapper ook een van de hoofdauteurs is van diverse IPCC-rapporten. IPCC staat voor het Intergovernmental Panel on Climate Change en is een organisatie van de Verenigde Naties om de risico’s van klimaatverandering te evalueren. De organisatie haalt wetenschappelijke literatuur bij elkaar om het vervolgens zodanig op een rijtje te zetten dat beleidsmakers er iets mee kunnen. Een soort poortwachters van de wetenschap, zo omschrijft De Coninck het. [Tekst gaat verder onder de foto]
“Journalisten zijn heel belangrijk in informatievoorziening naar het bredere publiek over klimaatverandering”, zegt zij. Maar dat is ook waar het vaak misgaat, want lang niet alle journalisten bezitten over voldoende kennis om aan die behoefte te voldoen. En dus ook niet de studenten die uiteindelijk journalist worden. Samen met Heleen Ekker, klimaatjournalist bij RTL Nieuws, oud-hoofdredacteur Vrij Nederland Ward Wijndelts en journalistiekstudent Isa Hamerlinck gaat De Coninck daarover in gesprek tijdens een paneldiscussie.
Weinig interesse
Student Isa is het typische voorbeeld van de gemiddelde journalistiekstudent: weet veel, wil ook veel weten, maar heeft net niet genoeg interesse in klimaatverandering. Ze mijdt het onderwerp omdat het te groot is, te ingewikkeld klinkt. Bovendien, vraagt zij zichzelf af: wordt klimaatverandering niet iets te veel aangezet?
Niet bepaald, vindt Heleen de Coninck. “Het is een feit dat er bosbranden, hittegolven en overstromingen zijn. Veel weersextremen zijn van alle tijden, maar ze worden steeds sterker en heftiger, en op zo’n manier dat mensen er niet op voorbereid zijn.”
Daar moet over geschreven worden door journalisten, maar dan wel met de juiste kennis. “Journalisten moeten drie dingen doen”, zegt Heleen Ekker. “Nieuws brengen, breed informeren zodat andere mensen het nieuws kunnen snappen en de macht controleren.” Waarop Ward Wijndelts aanvult dat er geschreven moet worden op een manier die mensen meeneemt. “Journalistiek moet hoop bieden, en dat is een lastig onderwerp binnen de media. Ik zie vaak journalisten die bochten afsnijden en informatie missen omdat ze niet genoeg kennis hebben.”
Balans vinden
Dat betekent niet dat je als klimaatjournalist automatisch ook meteen klimaatactivist moet zijn. Ekker: “Alle landen van de wereld maken afspraken om klimaatverandering tegen te gaan, dus als je daar als journalist geen aandacht aan schenkt, ben je geen knip voor de neus waard. Als journalist hoef je geen sausje over de wetenschap te gooien. Je hoeft geen activist te zijn, maar je moet wel een balans zoeken waarbij je enerzijds informeert over hoe erg iets is en anderzijds over het beleid en innovatie.” [Tekst gaat verder onder de foto]
Een stukje basiskennis is daarbij van belang. Want als je dat niet in huis hebt, ga je volgens Ekker de mist in bij berichtgeving. “Maar je hebt het ook nodig om bij een redactie op te kunnen boksen tegen ander nieuws. Als je niet weet hoe belangrijk nieuws over het klimaat is, voelt ander nieuws misschien urgenter. Terwijl het dat soms helemaal niet is.”
Maar daar blijft het niet bij, want die kennis is ook nodig om linkjes te kunnen leggen tussen klimaatverandering en de oorzaken ervan. Wist je bijvoorbeeld dat het gebruik van ChatGPT heel schadelijk is voor het klimaat? De ICT-sector is de snelst groeiende energiegebruiker en CO2-uitstoter. Elke keer als je een vraag stelt aan ChatGPT, verbruik je naar schatting meer dan 4 gram CO2-uitstoot. Als we zo doorgaan, verbruikt ChatGPT over een aantal jaar evenveel stroom als heel Nederland.
Constructieve journalistiek
De oplossing? Laat docenten het bijbrengen van nieuws over ecologie kleiner maken, misschien zelfs persoonlijker, vindt student Isa. “We worden doodgegooid met dit onderwerp, maar nooit met een positieve uitkomst. Als we er een laagje constructieve journalistiek overheen kunnen gooien, wordt het misschien minder ellendig om erin te duiken. Het onderwerp klinkt misschien deprimerend, maar uiteindelijk kan elk onderwerp interessant worden als je er maar diep genoeg induikt.”