Iconen zijn niet van karton

“Ze was een icoon.” Een collega zei het tegen me toen we hoorden dat een oud-collega was overleden. Ze was al een aantal jaren met pensioen, maar het nieuws kwam toch binnen. Misschien juist daarom. Je denkt ongemerkt dat sommige mensen er altijd zullen zijn. Want iconen zijn onsterfelijk. Toch?

Natuurlijk wist ik rationeel wel beter. Maar sommige mensen horen zo vanzelfsprekend bij een organisatie dat je ze bijna onderdeel van het gebouw gaat vinden. Zoals de trap, de receptie of die koffieautomaat die het altijd nét niet doet. Maar zij was meer dan dat.

Ze was een icoon omdat ze geen blad voor de mond nam. Haar hart lag op haar tong. Niet altijd handig. Niet altijd diplomatiek. Soms zelfs een beetje ongemakkelijk. Maar wat was het verfrissend. In een wereld waarin veel mensen eerst drie keer nadenken hoe iets zal vallen, wie er mogelijk beledigd wordt en of het verstandig is om iets hardop te zeggen, zei zij het gewoon.

Niet om te provoceren. Niet om aandacht te krijgen. Maar omdat ze oprecht vond dat eerlijkheid belangrijker was dan populariteit. Ze was een ruwe diamant in een wereld die steeds gladder lijkt te worden. En misschien is dat waarom haar overlijden me raakte.

Niet omdat ik haar verlies wil opeisen. Er zijn mensen die haar veel beter kenden dan ik. Familie, vrienden, oud-collega's. Maar haar overlijden deed me wel nadenken over wat we eigenlijk waarderen in mensen. We leven in een tijd van persoonlijke merken, zorgvuldig opgebouwde profielen en gepolijste versies van onszelf. Iedereen professioneel. Iedereen authentiek, maar wel op precies dezelfde manier.

Maar de mensen die je echt onthoudt, zijn zelden de perfect afgewerkte exemplaren. Het zijn de originelen. De collega's die ergens voor staan. Die een eigen stem hebben. Die af en toe schuren. Die je aan het lachen maken. Of aan het denken zetten. Mensen die niet altijd makkelijk zijn, maar wel echt.

We kregen, zoals zo vaak, een keurig en respectvol in memoriam. Dat hoort ook zo. Maar de waarheid is dat sommige mensen zich niet laten vangen in keurige woorden. Sommige mensen zijn groter dan een standaardtekst.

Sommige mensen zijn iconen. En misschien moeten we hen vaker waarderen zolang ze nog naast ons zitten in plaats van pas wanneer ze er niet meer zijn. Want organisaties worden niet onvergetelijk door gebouwen, strategieën of organogrammen.

Ze worden onvergetelijk door de mensen die weigeren van karton te zijn.

Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Ethisch werken. Lees hier haar eerdere columns voor Bron.