Fontys positief over advies doorgaan toegankelijke pabo

Sinds een paar jaar mogen studenten met de pabo beginnen, ook als ze nog niet aan alle toelatingseisen voldoen. Dat leidt tot hogere studiedruk, maar niet tot meer uitval van eerstejaars. Het advies is nu dat het experiment voortgezet mag worden. Iets waar Anton van den Brink, directeur bij Fontys Educatie Eindhoven-Den Bosch en Limburg, heil in ziet.

Om ervoor te zorgen dat alle studenten bij de start van de pabo voldoende kennis in huis hebben, moesten mbo’ers en havisten sinds 2015 toelatingstoetsen maken voor schoolvakken als aardrijkskunde en geschiedenis. Anders zijn de opleidingen te veel tijd kwijt aan bijspijkerlessen.

Maar te weinig studenten gingen naar de pabo en het lerarentekort werd steeds groter. En dus startte het kabinet in 2022 een experiment om de opleiding toegankelijker te maken: studenten hoeven niet meer vooraf te slagen voor alle toetsen. Ze mogen gewoon met de pabo beginnen, zolang ze de toetsen – al dan niet alsnog met bijspijkerlessen - alsnog binnen een jaar halen.

En dat heeft effect gehad, blijkt nu uit de eindevaluatie uitgevoerd door onderzoeksbureau ResearchNed. De instroom is gegroeid van zo’n 7.700 studenten in 2021/2022 naar 8.500 studenten dit studiejaar. Ook binnen Fontys is er over de hele linie – dus niet geheel toe te schrijven aan dit experiment -  een stijging te zien in de instroom van pabostudenten.

Stress
Toch blijken er ook nadelen te zijn. Zo ervaren eerstejaarsstudenten gemiddeld meer studiedruk, omdat zij tussen de gewone lessen door de toelatingstoetsen nog moeten herkansen. Een meerderheid zegt hierdoor studievertraging op te lopen.

Anton van den Brink, directeur bij Fontys Educatie Eindhoven-Den Bosch en Limburg, herkent dat gegeven ook binnen zijn instituten. “Ik heb afgelopen jaar een aantal keer meegelopen met studenten van de opleiding, waaronder heel recent nog bij de pabo in Sittard. Daar zijn de toetsen echt onderwerp van gesprek, omdat ze als een soort zwaard van Damocles boven de studenten hangen. Dat leidt tot stress.”

Doorstromen
In een tussenevaluatie twee jaar geleden klonk dan ook veel kritiek. Toch is er inmiddels meer steun voor het experiment. Want ondanks de toegenomen druk, weten studenten vaak alsnog door te stromen naar het tweede studiejaar. Zo behaalde in 2025 84 procent van de voorwaardelijk toegestane studenten bij Fontys de toetsen.

Fontys wil daarin zelfs een stap verdergaan, door de doorstroomnorm ter discussie te stellen. Nu moeten studenten in de propedeuse 75 procent afronden voordat zij door mogen stromen. “De combinatie van die toelatingstoetsen en de doorstroomnorm levert nog meer stress op. Dat zijn drempels die we weg willen nemen zodat we de studiedruk voor studenten kunnen verlagen”, licht Van den Brink toe.

Meer flexibiliteit
Omdat de OER nog niet vastgesteld is, gaat het echter wel nog steeds om een voorstel. Een voorstel om de doorstroomnorm naar 0 te brengen. “Dat betekent niet dat er helemaal geen drempels meer zijn, maar zorgt er wel voor dat onze opleiding flexibeler wordt.”

Dat is voornamelijk nodig omdat Educatie steeds meer te maken krijgt met maatwerkstudenten, die met een bepaalde norm gedwongen worden om bepaalde vakken af te ronden voordat ze door mogen stromen. “Dat willen we voorkomen. Wel houden we aan dat je bepaalde propedeuse-onderdelen afgerond moet hebben voordat je in de postpropedeuse aan het volgende, aansluitende onderdeel kunt beginnen.”

Stevige professionals
Er zijn volgens het rapport ook geen duidelijke signalen dat de kwaliteit van pabo-gediplomeerden vermindert. Van den Brink: “Fontys scoort nationaal gezien zelfs hoog als het gaat om kwaliteit. Dat horen we ook terug van schoolbesturen bij ons in de regio: we leiden stevige professionals op. Mensen die niet alleen de opleiding hebben gevolgd en hun vak goed beheersen, maar die het ook goed doen in de praktijk.”

Toch levert het experiment ook meer werk voor de opleidingen zelf op. Ze zijn bijvoorbeeld tijd kwijt aan ondersteuningsprogramma’s en persoonlijke begeleiding. “In Sittard zag ik dat bij bepaalde vakken de groep wordt gesplitst in studenten die de toelatingstoets al wel en nog niet gehaald hebben. Daardoor moet ook de docent zijn of haar aandacht verdelen of verdubbelen.”

Voor die extra uren krijgt Fontys momenteel geen extra geld van de overheid. Dat ziet Van den Brink graag veranderen, zeker omdat hij toejuicht dat het experiment omgezet wordt in wettelijke borging binnen de pabo’s. “Omdat de toelatingseis nu in ons onderwijs verwerkt zit, komt dat bovenop het al bestaande curriculum. Dat is geen enkel probleem en we kunnen in die behoefte voorzien, maar dan moeten daar wel middelen tegenover staan. Die zijn nodig zodat de studenten de toetsen ook daadwerkelijk kunnen halen.”

Diversiteit en Brainport
Het rapportadvies is om het experiment door te zetten. Wel opperen de onderzoekers enkele verbeteringen. Geef de pabo’s extra geld voor hun inzet. Ook moeten die hun aankomende studenten zoveel mogelijk aanmoedigen de toetsen alvast te halen.

Het versoepelen van de regels was deels bedoeld om de pabo-opleiding toegankelijker te maken voor studenten van niet-Europese afkomst, die vaak wegblijven. Dat is niet gelukt, staat in het rapport. Daar heeft de directeur wellicht nog een oplossing voor. Zo weet hij dat pabo’s in het Randstedelijke gebied geld krijgen vanuit steden en provincies om in te zetten voor diversiteit. “In een regio als Eindhoven, inclusief de Brainport, zien we dat natuurlijk ook graag gebeuren. Meer diversiteit zou ook hier een mooie toevoeging zijn.”