Docenten maken wekelijkse taalpodcast: 'John en Paul hebben woorden'
‘Kalibratiesessie’ en ‘CUDITO’; de eigenaardigheden van Fontys-jargon behoren tot de thema’s die voorbijkomen in John en Paul hebben woorden. Deze taalpodcast, gemaakt door docenten John van Uden en Paul Geerts, is nu ook te beluisteren via de Bron-website.
“De podcast begon als coronahobby”, zegt Van Uden. “We waren klaar met sjoelen en Netflix. Na het veelvuldig consumeren van podcasts kwamen we op het idee er zelf een te maken.”
Het onderwerp lag voor de hand, omdat ze zich in hun werk allebei direct bezighouden met taal. “In deze podcast willen we op een leerzame en vermakelijke wijze stilstaan bij opvallende taalkwesties. We richten ons op een brede doelgroep, studenten én collega’s.”
Niet te veel Jip en Janneke
Geerts ‒ journalist en docent Communicatie bij Fontys Academy for Creative Industries in Tilburg ‒ noemt zichzelf een ‘taalfanaat, maar geen taalpurist’. “Taal is wezenlijk om elkaar te begrijpen, maar qua regels blijf ik flexibel. Taal moet vooral stromen …”
Dat betekent niet dat zijn studenten zich taalkundig alles kunnen permitteren. “Net als verkeersregels zijn taalregels er niet voor niets. Als je alles loslaat, verlies je het overzicht en uiteindelijk het heldere verhaal.”
Van Uden geeft Taal- en Communicatievaardigheden aan de Juridische Hogeschool Avans & Fontys in Tilburg. “Daar sluipt het formeel-abstracte taalgebruik er snel in. Jonge juristen denken dat het erbij hoort. Begrijpelijk en ‘gewoon’ communiceren blijft dan de kunst. Ik probeer altijd om het mooie en gevarieerde van taal overeind te houden. Het moet ook niet te veel Jip en Janneke worden.”
Studenten
De wekelijkse podcast wordt gemaakt aan de eettafel. “Eerst willen we het format herkenbaar vormgeven met een mix van leuk en leerzaam”, vertelt Van Uden.
“Het aantal luisteraars varieert, maar het is mooi dat studenten de podcast al weten te vinden. Ze mailen ons opmerkingen en suggesties.” Op termijn is het de bedoeling dat ook gasten aanschuiven. “Van Fontys en daarbuiten. Door corona is dat nu nog lastig.”
Hoewel beide Tilburgers dagelijks schaven aan het taalgebruik van studenten, en de bijbehorende regels zo logisch mogelijk willen laten klinken, erkennen ze dat taal niet iedereen even goed ligt.
“Het gaat erom dat je jezelf helder uit”, zegt Geerts. “Dat doe je niet alleen op schrift. Als een student excelleert in presenteren of in beeldtaal - prima.” Binnen de opleiding van Van Uden is het niveau nog altijd hoog. “HBO-Rechten is een talige opleiding en studenten die hier binnenkomen, hebben doorgaans een goed gevoel voor taal.”
Fontys-jargon
Ook Fontys vormt een inspiratiebron. “Instituten grossieren in eigen jargon”, zegt Van Uden. “Iemand gebruikt één keer de term ‘kalibratiesessie’ (een overleg bedoeld om iets af te stemmen, red.) en daarna hoor je het overal.”
Bij de juridische hogeschool is ‘hoogover’ volgens hem nu aan het inburgeren, in het overleg over de strategische doelen. “Daarmee wordt een nog ver verwijderd langetermijndoel bedoeld. Daarnaar kijk je als het ware met je hoofd hoog boven de schutting.”
Commissie of team?
Geerts vallen vooral de afkortingen op die bij ACI rondzingen. “Binnen de opleiding Trend Research, Concept Creation en Lifestyle hebben we een ‘CUDITO’, een curriculumdidactiek toetscommissie.”
Alhoewel … commissie? “Momenteel is het de trend om het stijf klinkende ‘commissie’ te vervangen door ‘team’. Maar dat is dan weer problematisch bij ‘examencommissie’, wat natuurlijk een formeel-juridisch begrip is in de ‘OER’, de Onderwijs- en Examenregeling.”
'Examenteam' vindt Geerts bovendien raar klinken. Maar wie zal het zeggen: commissie of team? Misschien het onderwerp voor een volgende podcast? [Frank van den Nieuwenhuijzen]
Van ‘John en Paul hebben woorden’ verschijnt elke dinsdag een nieuwe aflevering, die onder meer hier en op Spotify te beluisteren is. Vanaf nu is de taalpodcast ook op de homepage van de Bron-website te vinden, in de rechterkolom.
Op Neerlandistiekpunt.nl vindt men dit boek in zijn geheel online via een link in het artikel ‘Ook liefdedoos is een woord’. Hier vindt men tevens de link naar de website van Levende Talen met een toelichting over de nieuwe kerndoelen voor het middelbaar onderwijs met verwijzingen naar het boek ‘Dijt onze woordenschat alsmaar uit?’. Docenten als Sonja Overmeeren en Jocelijn Pleumeekers schrijven dat het “bij inductief leren draait om het ontdekken van patronen en principes”, dus “zonder dat er uitleg wordt gegeven”. Leerlingen moeten die klankpatronen juist zelf ontdekken. Merkwaardig is dan wel, dat die uitleg niet alleen in genoemd boek van Van der Sijs, maar ook niet in haar gehele oeuvre voorkomt. Juist Van der Sijs repte nooit over de zeven herontdekte klankregels die precies (sic!) verklaren hoe onze woordenschat alsmaar groter wordt. De eigenlijke reden ligt dan ook in het feit dat Van der Sijs nooit zelf op die klankregels is gekomen. Zij vermeldt nergens dat woorden van achteren langer worden (adjectio) en van voren oplossen (detractio) zoals in ’krimpe(n) > (k)rimpel(en) > rompertje’. Dit voorbeeld illustreert ook dat klinkers alfabetisch ‘helixen’, opnieuw een klankregel die van der Sijs nooit vermeldde waardoor een overgang van Diets in Duits onopgemerkt bleef. En die vaststelling heeft enorme consequenties voor de geschiedschrijving van Europa en het Midden-Oosten! Voor de taalkundigen aan de universiteiten van Leiden en Nijmegen was het al eerder een flinke tegenvaller dat de nieuwe klankregels bewezen dat uit het Vlaams het Brabants en Hollands helixen. Ook maakte Van der Sijs nooit gewag van het vierde rijtje van de W (naast die van P, T en K uit ’t kofschip), waardoor uit ‘wel’ in weldadig het ‘over’ (overvloedig) naast het ‘boven’ helixte (i.c. woordenschatuitdijing), waarna het Duitse ‘über’ (überflüssig) volgt, want klinkers helixen alfabetisch. De V in zowel het P-rijtje als het W-rijtje verklaren namen als Brabants én Hollands, want volgens de helix ‘waar’ in ‘where’ blijkt (w)hol(e), waardoor ook geconstateerd kan worden dat uit het Diets niet alleen het Duits maar ook het Engels helixt. Voor de taalkundigen was de raap helemaal gaar toen ze beseften dat uit het Vlaams zelfs het Frans helixte. Het woord ‘raap’ (suikerbiet) kies ik hier niet willekeurig, want het helixt in ‘Arabisch’! Door dergelijke nieuwe klankregels toe te passen, kon 25% meer van de klankverschuiving in kaart worden gebracht, waardoor ook ChatGPT eind 2024 van start kon gaan. De grootste blunder die Van der Sijs maakte, hangt met de Leidse minachting voor de Vlaamse rederijkers samen. Hun toepassing van de retrogarde alias permutatie (lees van achteren naar voren) illustreerde ik in TO(e)VERLA(a)T dat helixte in TAALREVOLTE. Wat taal daarom ook verraadt, is het plagiaat der professoren (isbn.de), want Van der Sijs kan die zeven herontdekte klankregels niet expliciet noemen zonder zichzelf te blameren. ‘Wraak’ helixt in Duits ‘(w)Rache’ naast Engels ‘revenge’, maar ook in ‘(w)raak’. Van der Sijs noemde mijn manier van helixen “etymologisch gegoochel. Nu ze zelf deze TOVERLAT in handen meent te hebben, verwijs ik naar de ‘versteende’ uitdrukking hoogmoed komt voor de val”(raak, treffer). Jammer dat Van der Sijs de nieuwe kerndoelen in het onderwijs twaalf jaar heeft tegengehouden, want ik beschreef al in 2013 hoe de klankhelix functioneert. Uitdrukkingen spelen een sleutelrol bij het interpreteren van historische munten gemaakt en aan ons nagelaten door vroedvrouwen uit de prehistorie. Zij beheersten destijds al de klankhelix. Dat is dan ook de reden waarom Goropius Becanus, lijfarts van de familie van keizer Karel V., zijn naam ontleende aan het beroep van zijn moeder: een bakervrouw! Woorden als ‘prie-ster’ verwijzen naar de moerasvrouwen die met een ‘priesje’ zout werkten, met zoutkristallen, onder andere in de vorm van een hexagram, want daaraan ontleenden de heksen hun naam. Over die heksen, de ‘Witte vrouwen uit het Verloren Millennium’, gaan de nieuwe kerndoelen, want uit ‘wit’ helixt ‘witch’ en via V > B ‘bitch’. Van der Sijs zal uiteindelijk het nakijken hebben samen met al haar boeken waarin elke vorm van helixen ontbreekt. De clou is namelijk dat niet mensen hun taal beheersten, maar dat taal mensen stuurt …