Kippenvel en emoties bij bezoek aan Sachsenhausen

Terwijl half Nederland feestend Bevrijdingsdag vierde, verkeerden de pabostudenten die op studiereis zijn in Berlijn gisteren in hele andere sferen. Zij kregen overdag een rondleiding in het voormalig concentratiekamp Sachsenhausen. Een ervaring die zij, zo stellen de studenten unaniem, nooit meer zullen vergeten.

Natuurlijk: er wordt deze week in Berlijn van alles bekeken en bezocht. De stad bulkt van de historie. En hoewel de Tweede Wereldoorlog daar een groot deel van is, zijn het nog oudere verleden maar ook de Koude Oorlog en de scheiding van Oost- en West-Duitsland destijds ook nergens ver weg. Maar vraag de pabostudenten waarom ze voor deze reis hebben gekozen, en bijna allemaal zeggen ze: vanwege het bezoek aan het concentratiekamp.

Onder de indruk
Wat alle studenten gemeen hebben: ze zijn zwaar onder de indruk. De grappen en grollen die buiten de poorten van monument en voormalig nazi-concentratiekamp Sachsenhausen nog werden gemaakt, zijn verdwenen. De focus ligt helemaal op wat zij van de gidsen te horen krijgen, wat zij met hun eigen ogen zien. 

Jules, tweedejaars pabostudent in Eindhoven: “Ik was gisteren al zwaar onder de indruk bij de Nationale Dodenherdenking hier in het kamp. Ik had toen al heel veel vragen. Een groot deel daarvan wordt nu beantwoord.”

En meer dan dat. Het doet hem duidelijk ook wat. “Eerst hoor je over die bekladding van het monument op de Dam, en dan ben je hier. En zie en hoor je dat het nog veel erger was dan je dacht. Zoals die ‘gevangenis binnen de gevangenis’ waar we net waren. Daar werden mensen gemarteld tot aan het gaatje, zodat ze er nét niet aan doodgingen. Een ziekelijk doordacht systeem. Maar dit soort dingen gebeurt elders in de wereld ook vandaag de dag nog. Bizar.”

Ook Amy zegt nu pas te beseffen hoe het echt was destijds. “Dat ze hier martelmethodes bedachten die vervolgens in andere concentratiekampen konden worden toegepast… Dat het zo onmenselijk was voor de gevangenen. Je kent het begin en het einde van de oorlog, maar hier hoor en zie je hoe het er dagelijks aan toeging.”

“En ik denk dat het op plekken als Gaza ook nu nog gebeurt. Dat heel veel onschuldige mensen zo slachtoffer worden van regimes. Daarom moeten we dit blijven herdenken, doorgeven aan volgende generaties.”

Emotioneel
Maud, pabostudent in Tilburg: “Dit is heftig. Ik heb zelf nooit veel gehad met geschiedenis, maar dat is hier nu wel gekomen. Ik sta hier op een plek waar duizenden mensen zijn vermoord. Nu ik wat ouder ben, komt zoiets ook veel harder binnen.”

“Ik ben er ook best emotioneel van. Toen we daarnet in de barakken van de gevangenen waren werd ik ook helemaal licht in mijn hoofd. Dat had ik nooit verwacht. In elk geval wil ik nu ook veel meer leren over dit deel van de geschiedenis.”

Inge en Stan, respectievelijk van de pabo’s in Den Bosch en Eindhoven, verklaren beiden dat ze niet snel door iets geraakt worden en goed afstand kunnen houden van dingen. Stan: “Maar hier gaan je haren toch echt overeind staan. Dit is nog geen tachtig jaar geleden gebeurd…”

En Inge: “Hier zie je hoe mensen tot een object zijn gemaakt, totaal onmensenlijk. In de klas blijft dat heel afstandelijk, hier niet. Hoe ik straks als docent ervoor zorg dat het niet zo afstandelijk blijft? Tja, dat weet ik eigenlijk nog niet.”

Romy, derdejaars deeltijdstudent, krijgt doorlopend kippenvel bij de rondleiding. “Dit raakt me wel. Je kunt je hier veel beter een voorstelling maken van hoe het was dan wanneer je het uit de boeken moet halen. Als ik straks zelf voor de klas sta, wil ik dit zeker ook gaan doorgeven aan de kinderen. Het liefst zou ik hen hier ook mee naartoe nemen. Maar ik heb in elk geval verhalen te vertellen nu.”

Heden en verleden
De wereld draait ondertussen door. Dertig kilometer verderop, in hartje Berlijn, wordt geprotesteerd tegen de oorlog in Oekraïne. Iran en de VS (bek)vechten ook vandaag weer door. In Nederland lopen steden vol voor Bevrijdingsfestivals. En in Amerika presenteren de nog tijdens de Tweede Wereldoorlog geboren Mick Jagger en Keith Richards het nieuwe Rolling Stones album.

Niets verandert en alles verandert. Geschiedenis is belangrijk: het heden bestaat niet zonder verleden. En van dat verleden kun je leren. Dat doen de pabo-studenten in Berlijn deze week op een manier zoals je dat, zo zeggen ze zelf ook, nooit in een klaslokaal of achter een laptop zou kunnen.

Des te jammerder dat dit soort ‘field trips’ tot het verleden gaan behoren. “Dit is helaas het laatste jaar dat we dit doen”, zegt docente Anne van Bussel. Onderwijsvernieuwing. Niet per se slecht. Maar er hangt ook een nieuw kostenplaatje aan. En kennelijk past daar op deze manier kennis voor het leven opdoen in de praktijk, Bildung heet dat, vooralsnog niet bij.

Het is te hopen dat ook de budgetbepalers leren van het verleden en dit soort studiereizen blijven bestaan.

foto boven: docenten Anne van Bussel en Michel van Ingen met de studenten voor de ingang van het voormalig concentratiekamp Sachsenhausen.