Dwarse Dansers: hoe Fontys de danswereld veranderde

Tilburg is een belangrijke stad als het gaat om de dansgeschiedenis van Brabant. Veel bekende dansers en choreografen volgden er de Dansacademie van Fontys, om vervolgens naam te maken in de danswereld. Stuk voor stuk bijzondere verhalen, die door cultuurjournalist Joost Goutziers zijn gebundeld in het bijna 400 pagina tellende boek Dwarse Dansers.

Het boek gaat over dans, maar vooral ook over mensen. Er komen veel spraakmakende figuren in voor van wie Joost Goutziers er in de afgelopen jaren veel sprak. “Ik wist dat als die verhalen niet zouden worden opgeschreven, ze niet bewaard zouden blijven”, zegt de journalist, die jarenlang voor het Brabants Dagblad schreef, onder andere voor de kunstredactie. “Nu vind je die verhalen alleen versnipperd in honderden krantenartikelen, maar het is nergens gebundeld.” 

Vorm van verzet
Goutziers zocht al die artikelen bij elkaar, zag zelf tientallen voorstellingen, ging op zoek in databanken, keek bij mensen op zolder, bezocht verschillende archieven en sprak met allerlei mensen uit de danswereld. Met na twaalf jaar werk als resultaat: het op 7 mei verschenen boek Dwarse Dansers. “Ik hoor van veel mensen terug dat het een feest van herkenning is”, zegt hij. “Maar het boek is ook geschikt voor de huidige generatie dansers; zij krijgen op school wel geschiedenisles over dans, maar niet veel over dans in Brabant.” 

Want dat is waar Dwarse Dansers over gaat: de geschiedenis van hedendaagse dans in Brabant tussen 1980 en 2025. “De dans in Brabant is altijd heel anders geweest dan in de rest van het land. In het grootste deel van het land, met name in de Randstad, werd er heel erg gekeken naar ontwikkelingen in Amerika, waar het vooral ging om ‘mooie pasjes’. Terwijl in Brabant juist werd gekeken naar ontwikkelingen in Duitsland en België, waar het ging om het vertellen van emoties. Een soort vorm van verzet, het afzetten tegen de burgerij.” 

Goutziers heeft het in zijn boek onder meer over het Dansers Collectief, een Tilburgs gezelschap waarvan alle vier de dansers bij de Dansacademie studeerden. Katja Heitmann wordt uitvoerig beschreven, die zelfs recent nog samenwerkte met Fontysstudenten. En hij heeft het over Villa Danthe uit Den Bosch, choreograaf Hans Tuerlings van het dansgezelschap RAZ, het internationale gezelschap t.r.a.s.h. en LaMelis. Met allemaal hun roots bij het vroegere Fontys. 

Streng regime
Het laatste hoofdstuk gaat volledig over de geschiedenis van de dansopleiding van Fontys, wat vroeger de Dansacademie Brabant heette en die tegenwoordig deel uitmaakt van Fontys Academy of the Arts. Dat begon met klassiek ballet, waar toen nog de Russische Vaganova-methode werd toegepast. Deze traditionele manier van balletonderwijs werd omarmd door de Dansacademie en dat had vooral te maken met Simon André, die ook op de Dansacademie lesgaf. Hij heeft zich sterk gemaakt om de Vaganova-methode bij de opleiding te integreren en deed dat op een vrij strenge manier.

“Als je met dansers over Simon André spreekt, zie je dat ze wel eens schrikken van zijn naam", aldus Goutziers, die ook met Lilian Bruinsma van het Dansers Collectief over de lesmethode sprak. Zij zegt in Dwarse Dansers geen problemen te hebben gehad met de Russische manier van lesgeven, omdat ze goed om kon gaan met de hardheid van de opleiding. Maar ze zegt ook dat docenten ‘krengen waren, keihard’. Ze gooiden volgens haar met stoelen naar je en ze omschrijft de opleiding als ‘bijna militair’.

Tegenwoordig zou deze strenge manier van lesgeven niet meer kunnen, zegt Goutziers. En gelukkig gebeurt dat ook niet meer. De verschillen tussen toen en nu zijn enorm. Dat heeft niet alleen met de veel uitgebreidere vormen van dans te maken, maar ook met de manier waarop er met dansers wordt omgegaan. 

“In de jaren ’80 had je als danser niks te vertellen en ging je mee in wat jou opgedragen werd. Je moest bepaalde passen doen en als je die niet deed, kreeg je het te horen. Dan werd je onderuit gemoffeld. Nu gaat het juist om de ontwikkeling van de individuele dans. Wat jij nodig hebt, heeft een ander misschien helemaal niet nodig. Er wordt heel goed gekeken naar de ontwikkeling van elke individuele danser en wat ervoor nodig is om bepaalde doelen te behalen.”