Zonder dalen geen bergen
In mijn team (team F, wat overigens staat voor Fabulous) ruimen we in ons overleg soms wat tijd in voor een klaagmomentje. Ik kan het iedereen aanraden. Iedereen in mijn team mag zijn/haar woede, verdriet of frustratie met elkaar delen. Soms zijn we dan zo klaar, soms duurt het wat langer.
Het is heerlijk en bevrijdend. Daarna gaat iedereen met een positief en goed gevoel weer aan het werk. Dit in plaats van al die emoties op te kroppen. Deze kunnen namelijk leiden tot allerlei lichamelijke en psychische klachten, zoals angst en depressie. Het is wetenschappelijk aangetoond dat dit zo werkt. Dus zo’n klaagmomentje werkt ook nog eens goed tegen een te hoog ziekteverzuim.
Als er geen ruimte is om te klagen kan er sprake zijn van ‘toxische positiviteit’. Toxische positiviteit is de gedachte dat het uiten van negatieve gedachten en gevoelens slecht is, zelfs als dit een reactie is op verlies, tegenslag of ontberingen. Je mag bij toxische positiviteit alleen positief denken en je positief voelen.
Je herkent toxische positiviteit aan uitspraken als ‘good vibes only’ of ‘geluk is een keuze’. In het onderwijs worden termen gebruikt als ‘we kijken met een positieve blik vooruit’ en ‘iedereen werkt heel hard om er iets goeds van te maken’. Elk negatief geluid wordt in de kiem gesmoord met dooddoeners en vage uitspraken. Je zou er woedend om kunnen worden, maar ja dat mag dus niet.
Er is overigens niks mis met positieve gedachten. Positieve psychologie is niet voor niets heel populair. En een optimistische kijk op het leven is waardevol. Alleen is het leven niet alleen positief, er is altijd yin en yang. Zonder dalen geen bergen enzovoort. Doordat negatieve zaken niet benoemd kunnen of mogen worden, ontstaat een ongezonde en onveilige omgeving. Bovendien heeft boosheid een evolutionaire functie en kan boosheid omgezet worden in daadkracht en in betere prestaties.
En, laten we wel wezen, die daadkracht en betere prestaties kunnen we nu best gebruiken in het onderwijs.
Tina ten Bruggencate is docent aan Fontys Hogeschool Toegepaste Psychologie en onderzoeker bij het lectoraat Mens en Technologie. Haar eerdere columns vind je hier.