Word geen ‘AI-zombie’: zo blijf je kritisch in een wereld vol AI

Word geen ‘AI-zombie’, daarvoor waarschuwen Bart Wernaart, Marieke van Vliet en Kelly Beekman. Om te voorkomen dat kunstmatige intelligentie ons denken overneemt en ons leven gaat dicteren, moeten we ons AI eigen maken, zo betogen zij in onderstaand opiniestuk.

Er zijn veel -al dan niet zelfverklaarde’ AI-goeroes’ die ons proberen te overtuigen van de voordelen van AI gebruik, hoe het ons competitiever kan maken en ons werk efficiënter kunnen doen. Spraakmakende voorbeelden vliegen ons om de oren, zoals onlangs nog het door AI gegenereerde marketingbureau Eva, wat door techjournalist Alexander Klöpping met veel bombarie werd vertoond bij Eva Jinek.

Saai leven
Wanneer we deze weg inslaan wordt het leven simpelweg vlak, saai, en hebben we vooral een groot gebrek aan nieuwe, frisse ideeën. Om die zombie-status te voorkomen is een grote rol te spelen voor het onderwijs om de werknemers en ondernemers van de toekomst klaar te stomen om niet alleen AI geletterd te zijn, maar vooral ook mens te blijven, die AI kan gebruiken als een keuzemogelijkheid omdat het zijn of haar doel dient.

Te afhankelijk
Het grootste risico dat we zien, is het ontstaan van grootschalige ‘epistemische onveiligheid’ (de manier waarop we kennis verwerven, red.): dat je niet meer op een veilige manier ‘chocola kunt maken’ van wat je ziet. We worden uiteindelijk veel te afhankelijk van technologie om nog dingen te snappen; alles wat in je AI gegenereerde feeds voorbijkomt, wat ChatGPT je vertelt of andere niet geverifieerde content die je ziet, is onmogelijk nog naar waarde te schatten puur op basis van waar je naar kijkt.

Echt nep
Wij zijn al een tijd niet goed in staat meer om ‘echt’ van ‘nep’ te onderscheiden, en de risico’s van deepfake science liggen op de loer, waarbij datasets eenvoudig gemanipuleerd kunnen worden en we op zoek moeten naar nieuwe vormen van review. In deze storm van ‘digitale troep’ die dagelijks op ons afkomt, en we deels ook zelf dagelijks genereren, is het moeilijk nog te begrijpen waar je precies naar kijkt.

Geestelijk afvlakken
Een ander risico is het afvlakken van de menselijke geest. Platgeslagen gezegd kan een AI netwerk vooral menselijke ideeën aan elkaar koppelen en voorspellen welke ideeën er volgen op andere ideeën. En omdat mensen niet in een netwerk verbonden zijn, kan het daarom lijken dat AI met wat nieuws komt waar je zelf niet aan gedacht hebt. Hierdoor kun je efficiënter werken. Maar als we ‘uitzoomen’, en zeker als we dit allemaal doen, vlakt hierdoor de creativiteit van de mensheid radicaal af, omdat er veel minder nieuwe ideeën bijkomen.

Stelligheid
Door het gemak van veel AI toepassingen en de stelligheid waarmee AI haar uitkomsten presenteert, zijn we snel geneigd achterover te leunen en deze resultaten weinig kritisch en klakkeloos te gebruiken. Wat we hiermee dus inleveren is de capaciteit om frisse ideeën te hebben en bestaande ideeën kritisch te beoordelen.

Wij denken dat er een enorme urgentie is om radicaal in te zetten op ten minste twee zaken om epistemische veiligheid te borgen. Op de eerste plek: investeer in parate algemene kennis om ervoor te zorgen dat ieder mens een solide innerlijke maatstaf heeft. Niet alleen kennis over de wereld, maar ook over technologie zelf en hoe deze werkt. Zo kunnen we vanuit onszelf dat waar we aan blootgesteld worden beter naar waarde schatten.

Lange stukken tekst
We moeten absoluut voorkomen dat we mensen eenzijdig opleiden in iets heel goed kunnen vragen aan bijvoorbeeld ChatGPT. Dat zou je kunnen doen door mensen aan te blijven leren lange stukken tekst zonder al te veel prikkels tot zich te nemen en daar wat van te vinden. Oftewel: lees een boek, of uitgebreider journalistiek werk en blijf dat altijd doen.

Of, als je dit te ouderwets vindt, leer mensen technologie in te zetten als een gepersonaliseerd en goed gestructureerde extended memory, waar de eigenaar volledige controle op heeft, en die de eigenaar helpt om dingen dieper en beter te begrijpen en kritisch te reflecteren op verschillende invalshoeken. AI kan hierin een dienende rol spelen.

Zelf leren manipuleren
Op de tweede plek is het cruciaal om extreem bedreven te worden in manipulatieve taalvaardigheden. Eigenlijk is prompten (de tekst die je invoert in een AI-model zoals ChatGPT om een reactie te krijgen, red.) hetzelfde als taal gebruiken om een systeem te manipuleren.

Om grip te hebben op AI systemen moeten we in staat zijn om AI systemen dusdanig te manipuleren dat we er de meest optimale en bruikbare data uit kunnen halen die voor ons werkt. Waar we soms wellicht het gevoel hebben dat taalvaardigheden minder relevant worden (want autocorrect of ‘hé chatGPT, verbeter deze tekst eens’) is het tegenovergestelde waar: een goede prompt is een taalkunststuk waar we ons goed in moeten bekwamen om ervoor te zorgen dat we zelf controle blijven houden op de manier waarop AI voor ons moet werken.

Bart Wernaart is Lector Moral Design Strategy, Marieke van Vliet is Senior onderzoeker en Kelly Beekman Lector Technology-enhanced learning & assessment, allen aan Fontys Hogeschool Eindhoven. Zij schreven dit artikel voor het Eindhovens Dagblad, waar het vandaag ook in is verschenen.