Waarom Fontys wel Meta maar geen TikTok gebruikt
Terwijl steeds meer landen nadenken over een social mediaverbod voor jongeren en TikTok hardere grenzen stelt voor jonge gebruikers, wordt het gesprek ook bij onderwijsinstellingen gevoerd. Wel of geen smartphonegebruik? Wel of geen social media? Wel of geen TikTok? Voor Fontys is vooral die laatste afweging glashelder.
De keerzijde van social media onder jongeren wordt steeds zichtbaarder. Uit nieuw onderzoek van onderzoeksbureau Newcom is gebleken dat de zorgen over het gebruik hiervan blijven toenemen. In Nederland zeggen maar liefst 2,6 miljoen mensen dat ze zich minder gelukkig voelen door media als WhatsApp, Facebook en TikTok. 7,2 miljoen mensen zien social media als gevaar voor de geestelijke gezondheid.
Dat heeft als gevolg dat steeds meer mensen pleiten voor een verbod op social media onder de 16 jaar. In Australië is dat verbod er zelfs al. Social mediabedrijven riskeren daar hoge boetes als ze accounts niet controleren en verwijderen. Daarover gesproken: TikTok is deze maand ook in de Europese Unie gestart met strengere leeftijdscontroles voor kinderen onder de 13.
Geen TikTok
Maar goed, dan Fontys. Een plek waar de gemiddelde student ouder is dan de leeftijdsgrens die social mediaplatformen hanteren, maar waar de discussie toch zeker gevoerd wordt. Vooral als het om eigen gebruik gaat. Fontys post op Facebook, Instagram, LinkedIn, Youtube, X en BlueSky, maar TikTok ontbreekt in dit rijtje. Waarom de een wel en de ander niet? Volgens Stan van Riemsdijk, functionaris gegevensbescherming bij Fontys, is het antwoord simpel: privacy.
“Fontys maakt geen gebruik van TikTok. Dit besluit wordt onderschreven vanuit het perspectief van gegevensbescherming en informatiebeveiliging. De privacy- en veiligheidsrisico’s van TikTok worden als te groot beoordeeld”, zegt hij. “TikTok heeft, door de aard van het platform en de vereiste app-machtigingen, potentieel toegang tot omvangrijke datastromen op mobiele apparaten. Hieronder vallen (bijzondere) persoonsgegevens, communicatiegegevens, metadata, telemetriedata en andere gegevens waar het apparaat toegang tot heeft via netwerk en internet.”
Daarbij bestaan volgens de functionaris onvoldoende transparantie en controleerbaarheid over verdere verwerking, doorgifte en opslag van deze gegevens, met name buiten de Europese Economische Ruimte. “Vanuit het kader van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) kan Fontys niet vaststellen dat verwerking van persoonsgegevens via TikTok voldoet aan de vereisten van rechtmatigheid, dataminimalisatie, doelbinding en passende waarborgen bij internationale doorgifte. Daarmee kan het gebruik van TikTok door Fontys niet als AVG-conform worden aangemerkt.”
Het verschil
Oké, maar hoe zit het dan met andere social media-platforms zoals Instagram en Facebook van Meta, maar ook LinkedIn en X? Daar kun je toch dezelfde vraagtekens bij zetten? Niet helemaal, zegt Van Riemsdijk. Er zit volgens hem een groot verschil in de wet- en regelgeving van TikTok en die van Meta.
“Deze platforms opereren binnen een juridisch kader dat beter beheersbaar is binnen de EU-regelgeving, waaronder de AVG en het toezicht door Europese toezichthouders. Daarbij worden aanvullende maatregelen genomen, zoals verwerkersafspraken, transparantie richting betrokkenen en periodieke herbeoordeling van privacy- en beveiligingsrisico’s.”
Meer aandacht voor elkaar
Los van alle juridische punten vindt Herm Kisjes, die binnen Fontys onderzoek doet naar gezond smartphonegebruik bij jongvolwassenen, dat Fontys ook op een andere manier naar dit probleem moet kijken. Wat je als student of medewerker in je vrije tijd met social media doet, is volgens hem een tweede. Maar welk beleid moet Fontys toepassen?
“Al die social media-kanalen zitten op je telefoon en laptop. Wij gebruiken die gewoon in ons onderwijs, terwijl ze hartstikke afleidend zijn. Zowel het studierendement als het studentenwelzijn gaat erdoor naar beneden, en wij doen daar verder niets mee. Als we met elkaar zijn, zouden we meer aandacht moeten hebben voor elkaar in plaats van voor social media. Ik vind dat dit een vraagstuk is waar wij mee aan de bak moeten.”
Andere cultuur
We hebben hier geen beleid over, vervolgt Kisjes. Geen regelgeving, geen afspraken, niks. “De cultuur die binnen Fontys heerst op dat vlak, zou moeten veranderen. Op middelbare scholen is de telefoon tegenwoordig verboden. Dat hoeven we hier niet te doen, maar we kunnen wel een andere cultuur neerzetten waarbij we bepaalde dingen anders gaan doen. Je kunt dan denken aan het anders inrichten van gebouwen of het geven van voorlichtingen, maar ook het toepassen van meer eenvoudige tools. Je kunt allerlei dingen doen, maar het is wel belangrijk dat je eerst de urgentie duidelijk maakt. Daar begint het mee."
Op 8 juni verzorgt Kisjes met zijn onderzoeksproject Fitphone een symposium over de verantwoordelijkheid van social media en bedrijven op het gebied van gezond smartphonegebruik.
Voor een platform dat de wet en regelgeving in het verleden heeft overtreden en blijft overtreden is dit een bijzonder naïeve uitspraak.
Bespreken of je bepaalde sociale media gebruikt met als argument privacy is zo ongeveer hetzelfde om uit klimaatoverwegingen met een luchtvaartmaatschappij te vliegen die het beste voor je data zorgt. Klassiek geval van praten over de regels, zodat je niet over de bedoeling hoeft te praten. En die lijkt me toch duidelijk:
Een publieke organisatie die staat voor gelijkheid, rechtvaardigheid, inclusiviteit en een betere toekomst heeft niks te zoeken op TikTok, of alles van Meta of X.
Maar ja, goede dingen doen is gemakkelijker dan slechte dingen niet te doen.