Twijfel meer!

Het valt niet mee om toe te geven dat je geen gelijk hebt. Vaak worden in een discussie allerlei feiten uitgewisseld en zijn we het hooguit eens met elkaar dat we het niet eens zijn. Met zo’n discussie schiet je niks op. Volgens filosoof Lammert Kamphuis zijn we zelfs verslaafd aan ons eigen gelijk. In de psychologie wordt dit verschijnsel cognitieve dissonantie genoemd. Maar wat is dat precies?

Cognitieve dissonantie is een vervelend gevoel als je iets ziet, denkt of hoort wat niet in overeenstemming is met je eigen overtuiging. Dat vervelend gevoel, de dissonantie, willen we graag verlichten om de eigen handel- of zienswijze te rechtvaardigen. Stel je hebt net een vliegvakantie geboekt naar een ver land. De meesten van ons willen dan niet horen dat vliegen milieuschade met zich meebrengt. Je gaat je keuze goed praten ‘ik vlieg maar twee keer per jaar en ga vaak met de trein’. 

Valt er iets tegen te doen, je eigen handels- of zienswijze rechtvaardigen? Je kunt het in ieder geval proberen! Probeer eens drie argumenten te vinden die in strijd zijn met jouw eigen overtuiging. En pas op voor mensen die alles zeker weten!  De Britse filosoof Bertrand Russell constateerde dat de domkoppen in de wereld overlopen van zelfoverschatting, terwijl de slimmeriken een en al twijfel zijn.

Zo zei ik laatst ‘sorry’ tegen mijn vrouw en ze reageerde verbaasd: ‘Heb ik dan gelijk?’ Ik antwoordde: ‘Nee, je hebt geen gelijk maar je krijgt gelijk’. Ook een geval van cognitieve dissonantie, denk ik.

Boudewijn Raessens is associate lector AI in Business bij FEC.