Technologie, AI en ChatGPT: een gevaar of redmiddel?
De technologische ontwikkelingen vliegen ons om de oren. Waar de een hoopt dat het ons verlost van saaie werkzaamheden, vreest de ander voor zijn baan en de verspreiding van nepnieuws. De invloed is groot en lijkt alsmaar te groeien. Kunnen we nog ingrijpen of moeten we ons eraan overlaten? Lector Interaction Design Mark de Graaf en Bart Wernaart, lector Moral Design Strategy, vertelden er dinsdagavond alles over tijdens het openbaar college ‘Gaat technologie de mensheid redden?’.
Een duidelijk antwoord op de hoofdvraag kunnen beide lectoren nog niet meteen geven. Sterker nog, ze hebben er vaak discussies over. “Het is ook meer de vraag of de mensheid wel te redden is van technologie”, steekt Mark de Graaf van wal.
Technologie is volgens de lector Interaction Design namelijk een heel oud iets. Het maken van vuur, de drukpers voor boeken uit 1450 en de eerste auto’s vallen er bijvoorbeeld ook onder. “Dingen die vroeger als levensgevaarlijk werden gezien. Vuur moest niet meester gemaakt worden, gedrukte boeken zouden nepnieuws verspreiden en auto’s mochten alleen maar rijden als er iemand voor de auto zou lopen met een grote rode vlag om anderen te waarschuwen voor naderend verkeer.”
Die angst voor technologie is er volgens De Graaf nu nog steeds, terwijl we in de werkelijkheid niet meer zonder kunnen. “Daarom vragen wij ons af: is Artificial Intelligence (AI) niet gewoon weer de volgende ronde technologie waar we aan moeten wennen en mee om moeten leren gaan?”
AI is nodig
Volgens de lector is er in de industrie geen groot bedrijf dat nog zonder kan. “Ook in de zorg wordt het gebruikt voor zorg op maat en personalisatie. En wat dacht je van vliegtuigen? Die zouden zonder AI uit de lucht vallen.”
Sommigen zien de technische ontwikkelingen van deze tijd zelfs als nieuwe industriële revolutie. “We gingen van mens- en dierkracht naar gemotoriseerd werk. Nu gaan we van gemotoriseerd naar zelfdenkend werk, zodat mensen worden bevrijd van herhalend en nauwkeurige werkzaamheden. AI gaat ons bevrijden van veel taken waar we slecht in zijn.”
Voor onze banen hoeven we ook niet bang te zijn. “We hebben nog nooit zo weinig werklozen gehad als nu. Wanneer je kijkt naar de revolutie van 200 jaar gelden, was 70 procent van de bevolking boer. Dat is nu nog 1 procent. Al die andere mensen zijn andere dingen gaan doen. Dat gaat met de komst van AI ook gebeuren.”
Kloven overbruggen
Bart Wernaart ziet de toekomst vanuit zijn rol als lector Moral Design Strategy toch iets minder rooskleurig in. Volgens hem zijn er door de technologische ontwikkelingen een aantal grote kloven ontstaan die de mens moet overbruggen. “Zoals kennis. Vroeger hadden we het over vuur en boekdrukkunst, maar technologie wordt steeds complexer. Niemand kan de vraag beantwoorden wat AI precies is. Het is technologie die onze expertise te boven gaat.”
Ook werkt het een verschil in inkomen in de hand. “Technologie kost veel geld en levert ook veel geld op. Maar een mkb'er kan geen zelfde investering doen als grote financiële spelers.” Dat gaat weer gepaard met macht. “Technologie komt zo in handen van deze bedrijven die nauwelijks concurrentie kennen, een winstoogmerk hebben en niet democratisch gekozen zijn.”
Morele autoriteit
Juist daar wringt volgens Wernaart de schoen. Want wie mag gaan over hoe technologie geprogrammeerd is? Hoe vinden we dat AI moet werken en hebben we daar zeggenschap over? “De morele autoriteit van technologie ligt nu in handen van techbedrijven, terwijl het bij zou moeten dragen aan gelijkheid en diversiteit. Het is erg lastig om van AI een inclusieve technologie te maken. Die brug hebben we nog niet geslagen, maar dat moeten we wel gaan doen.” [Tekst gaat verder onder de foto.]
De Graaf vraagt zich daarbij af of we wel alles moeten begrijpen van technologie om er ook gebruik van te kunnen maken. Om één ding maakt hij zich wel zorgen: de snelheid ervan. “Neem sociale media. Dat beschadigt onze kinderen, samenleving en democratie. Dat komt door onze evolutie. We interpreteren informatie ontzettend snel en gaan weer door, waarbij algoritmes zoeken naar nog meer aandacht van ons brein.”
“Dan heb ik het nog niet eens over de snelheid van AI zelf. ChatGPT is anderhalf jaar geleden gelanceerd, maar ze zijn nu al bezig met het combineren van AI’s om samen te werken. Het gaat gruwelijk hard.”
Ander soort impact
Toch zijn de echte problemen van deze tijd zoals klimaatverandering volgens de lector ‘langzaam’. “Daar moeten we ook met ons brein weer naar toe. Zodat we AI niet meer sturen op geld, maar op de samenleving en maatschappelijke impact.”
Daarom is een goede basiskennis over AI belangrijker dan ooit, vult Wernaart aan. “Als genuanceerd middel, zodat we er veilig mee om kunnen gaan. Zodat we weten dat wat ChatGPT vertelt ook hout snijdt, dat ik begrijp waar ik naar kijk en ik niet alles voor waar aanneem. Wanneer we ChatGPT uitdagen en het beste uit zichzelf laten halen, wordt technologie kwalitatief beter en gaan we bergopwaarts.”
Volgens Mark de Graaf kan men daar op drie vlakken iets aan doen. Te beginnen met snelheid. “Een grote uitdaging die we aan moeten pakken. Met AI gaat die snelheid wellicht ontsporen, maar we moeten er zelf voor zorgen dat we weer traag worden, heel goed na gaan denken en transparant worden in ons delen.”
Spelenderwijs sturen
Aanvullend moet er controle zijn. Middels juiste wet- en regelgeving en goed toezicht. Tenslotte pleit De Graaf ervoor dat iedereen een leven met AI aan moet gaan. “Mensen kunnen bang zijn en het ontwijken, maar een leven met meer technologie gaat hoe dan ook gebeuren."
“Ga spelen met ChatGPT, maak plaatjes, probeer het uit. Vorm vooral een mening en doe ervaring op zodat je weet waar je over praat. Zorg er voor dat je niet aan de zijlijn komt te staan. Technologie tegenhouden is geen optie, maar we kunnen het wel mee sturen.”