Symposium: kritisch denken dankzij spiegelbeelden

'Ken onszelve’ is dit jaar het uitgangspunt van de Maand van de Filosofie. Fontys haakt hier in april op in met het symposium Durf te Denken, waarin het thema ‘Spiegelbeelden’ centraal staat. “Over zelfkennis, technologie en de vraag wat nog waar is in een wereld vol beelden en informatie.”

Het begon ooit als een kleinschalig initiatief bij de HAN, maar inmiddels is het symposium Durf te Denken uitgegroeid tot een terugkerend evenement waarin meerdere hogescholen samenwerken. Aan Rogier van der Wal, lector Ethisch Werken bij het gelijknamige lectoraat, de taak om de komende (en vijfde) editie in goede banen te leiden. Samen met eventmanager en host Latoya Dankers streeft hij naar ‘een symposium dat raakt, waar het hbo voor bedoeld is’.

“We leiden studenten op voor een praktijk die steeds complexer wordt. Dan is het niet genoeg om alleen vakinhoudelijke kennis te hebben. Je moet ook leren nadenken over wat je doet, waarom je dat doet en wat de impact daarvan is.” Juist thema’s als waarheid, beeldvorming en technologie vragen volgens hem om die bredere blik. “Dat zijn vraagstukken van en voor ons allemaal.”

Reflectie op reflectie
Het evenement staat daarom dit jaar in het teken van spiegelbeelden, waarheden, zelfkennis en zelfreflectie. Van der Wal: “Wij voegen daar een extra laag aan toe door reflectie op reflectie. We leven namelijk in een wereld waarin sociale media, algoritmes, AI en fake news steeds bepalender worden en voor meer ‘spiegelbeelden’ zorgen. Dan is de vraag: wat kun je nog geloven?”

Die vraag loopt als een rode draad door het programma op donderdag 16 april. Zo zijn er filosofische keynotes, interactieve installaties, plenaire en deelsessies én kunnen deelnemers zich wagen aan een rondleiding. Het evenement vindt namelijk plaats in het Next Nature Museum, gevestigd in het Evoluon in Eindhoven.

Trucs en werkelijkheid
Volgens eventmanager Latoya Dankers een bewust gekozen locatie. “Technologie speelt bij dit onderwerp een grote rol. Het vormt, vervormt en vervangt onze werkelijkheid op bepaalde vlakken. Die werkelijkheid nemen we waar, maar hoe betrouwbaar is die nog? Dat zie je in het museum letterlijk terug.”

Tijdens het symposium worden bezoekers daar actief mee geconfronteerd. Onder andere door een installatie rond ‘dark patterns’ - subtiele online trucs die gedrag sturen - en een spiegel die een gedicht over je schrijft zodra je ervoor gaat staan. “Dat soort ervaringen maken het thema heel tastbaar.”

Niet loslaten
Toch ligt de echte waarde van het symposium volgens de lector Ethisch Werken niet in die ene dag. Hij ziet het symposium ook als uitnodiging om bewust stil te staan bij zaken die in de dagelijkse drukte naar de achtergrond verdwijnen. “We hopen vooral dat mensen zich bewust worden van wat er speelt en hoe zij zichzelf daarin waarnemen. Dat ze naar huis gaan met nieuwe vragen en erover praten met anderen. En misschien nog belangrijker: om het denken niet meer los te laten.”

Reflectie is daarmee volgens Van der Wal geen luxe, maar een noodzakelijke vaardigheid in een complexe samenleving. “Daar heeft iedereen mee te maken. Tijdens studie of werk, in thuissituaties of de maatschappij.  Aan ons de taak om de deelnemers handvatten te geven om daar bewuster mee om te gaan.”