Steunkousen en vrouwen: clichés moeten weg uit beelden zorgsector

Een vrouw die met een stethoscoop aan een bed van een ouder persoon staat: als je in beeldbanken zoekt naar een beeld van een verpleegkundige, is dit het plaatje dat je vaak krijgt. Dat moet anders, vindt ZonMw, en dus kreeg Fontys de opdracht om een representatieve beeldbank te ontwikkelen.

Wie in algemene beeldbanken zoekt naar een afbeelding van een verpleegkundige, komt veel clichés tegen. Op het plaatje staat negen van de tien keer een vrouw afgebeeld die een bed staat op te dekken. Of je ziet steunkousen, want steunkousen horen – blijkbaar – bij het vak verpleegkunde. 

Nou, niet dus, vindt ZonMw, een financieringsorganisatie van innovatie en onderzoek in de gezondheidszorg. De organisatie wil dat het clichématige imago van de zorgwereld verandert en vroeg Pieterbas Lalleman, Daniëlle Arets, Michiel Bles en Karlijn ten Cate daarom om onderzoek te doen en een representatieve beeldbank op te stellen. 

Niet divers
Het onderzoek volgt na een soortgelijk onderzoek naar dakloosheid, waar dezelfde vier Fontys-medewerkers bij betrokken waren. “Aan de hand van een online tool analyseren we de beelden die dagbladen met grote oplagen – zoals Volkskrant, NRC, Telegraaf, AD en Trouw – gebruiken en hoe zij verpleegkundigen in beeld brengen”, legt Michiel Bles uit. 

Wat inmiddels al wel duidelijk is, is dat het beeld van verpleegkundigen in Nederland niet heel divers is. “Het zijn vaak vrouwen die afgebeeld worden in de zorg en maar weinig mannen”, zegt Karlijn ten Cate. “Maar er zijn ook heel veel ziekenhuisfoto’s, terwijl het verpleegkundevak veel verder gaat dan het ziekenhuis. Je hebt ook thuiszorg of gehandicaptenzorg.”

Hetzelfde geldt voor de handelingen die ze doen: je ziet ze vaak slepen met bedden of apparaatjes, terwijl ze ook administratief werk doen. “Een verpleegkundige of verzorgende doet veel meer dan alleen billen wassen of het aantrekken van steunkousen.” 

Om meerdere redenen is het belangrijk dat dit clichématige beeld verdwijnt. “Bovenal omdat er heel veel tekorten zijn in de zorg”, vervolgt Ten Cate. “Om de reputatie van een beroep beter te maken, is het belangrijk dat je een realistisch beeld van dat beroep schetst. Nu denken mensen vaak dat een verpleegkundige altijd ondergeschikt is aan een arts, terwijl dat absoluut niet het geval is. Ze werken samen, hebben elkaar nodig.” 

Adviezen
Naast het analyseren van de beelden bij de grote dagbladen, gaat de onderzoeksgroep ook aan de slag met focusgroepen. De gesprekken moeten juni of juli plaatsvinden. In oktober moet de beeldbank opgeleverd worden, samen met een beeldwijzer met alle resultaten. Die gaan gepaard met adviezen over waar de tekorten zitten en clichés vaak voorkomen. 

“We kijken bijvoorbeeld ook naar het standpunt van de camera. Een vogel- of kikkerperspectief kan heel veel doen met een beeld”, legt Bles uit, die naast docent en onderzoeker ook mediamaker is. “Dat soort adviezen kunnen heel praktisch zijn. Een vaste groep fotografen van ZonMw gaat daarmee aan de slag en zorgt voor het vullen van de nieuwe beeldbank.”