Stagiaires in de zorg krijgen vaker met agressie te maken

Menig student Verpleegkunde komt tijdens een stage in aanraking met verschillende vormen van agressie door cliënten. Volgens hen worden ze daar tijdens hun opleiding nauwelijks op voorbereid. Opleidingsmanager Meike Berkers herkent dit beeld niet. Niettemin komt er volgend jaar wel een training ‘de-escalarend werken’ in het curriculum.

Uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat in 2024 bijna zes op de tien (57 procent) medewerkers in zorg en welzijn te maken hebben gehad met agressie door patiënten of naasten. In de meeste gevallen gaat het om verbale agressie (48 procent), maar ook vormen als pesten (25 procent), fysieke agressie (21 procent) en bedreiging en intimidatie (10 procent) komen voor.

Eline, derdejaars student Verpleegkunde, maakte tijdens haar stage meerdere vormen van agressie mee. “Ze zoeken een beetje de grenzen op en proberen echt persoonlijke punten te raken.” Ook Naomi, eveneens derdejaars, heeft het meegemaakt. Op haar afdeling zijn sommige cliënten snel agressief. “We hebben een cliënt die superboos wordt als er iets misgaat. Dan gaat hij op tafels slaan, schreeuwen en racistische opmerkingen maken.” 

Fleur, ook derdejaars Verpleegkundestudent, herkent dit. “Ik heb echt veel verbale agressie meegemaakt op stage. En dan denk ik: ik ben een stagiair, ik ben ook gewoon aan het leren.” Naast verbale agressie maken studenten soms ook fysieke agressie mee. Naomi: “Er is een autistische patiënt op mijn afdeling die soms ineens slaat. Soms ook op mijn kont. Voor haar is dat gewoon normaal gedrag.” Ook Eline vertelt dat ze een keer heel hard is geduwd.

Achteraf
Wanneer studenten met agressie te maken krijgen, weten ze vaak niet direct wat ze moeten doen. Eline kreeg na het incident waarbij ze werd geduwd wel uitleg van haar stagebegeleiders. “Maar dat was pas achteraf. Met verbale agressie weet ik eigenlijk niet goed wat je moet doen. Je kan een VIM-melding (Veilig Incidenten Melding) maken, maar dat is ook pas achteraf."

De studenten geven aan dat ze vooral op hun stage leren omgaan met agressieve situaties. Vanuit de opleiding zelf krijgen ze daar weinig voorbereiding op. “Op stage krijg je er veel meer uitleg over dan op school”, zegt Eline. “Bij Fontys eigenlijk niet echt.” Fleur vindt dat het tijdens de communicatielessen terug zou moeten komen. Volgens de studenten zou het helpen als het onderwerp eerder in de opleiding terugkomt, bijvoorbeeld vóór de eerste stage. “Als je voor het eerst op stage gaat, ga je dit sowieso meemaken”, zegt Naomi. “Dan weet je gewoon echt niet wat je moet doen.”

Gepolst
Meike Berkers, opleidingsmanager van Fontys Verpleegkunde, verwijst naar de uitkomst van de Nationale Studentenenquête uit 2024, waarin voltijdstudenten Verpleegkunde van Fontys juist een bovengemiddeld goed cijfer gaven voor ‘het opdoen van vaardigheden voor de beroepspraktijk’. Zij heeft naar aanleiding van vragen van Bron bij docenten gepolst of zij meldingen krijgen van studenten over agressie. “Docenten geven aan dat ze zelden of nooit van studenten horen dat ze last hebben gehad van agressie.” 

Berkers benadrukt dat de opleiding wel degelijk iets doet om studenten voor te bereiden, maar dat studenten dat misschien niet herkennen als voorbereiding op agressie. “We leren ze om de-escalerend te werk te gaan. Daarbij leren ze communicatieve vaardigheden die ze kunnen inzetten als een cliënt bijvoorbeeld zijn stem verheft of wat persoonlijke grenzen zijn.” Daarnaast komt er volgend jaar, naar aanleiding van signalen uit de media en de samenleving, een training de-escalerend werken in het curriculum. 

Tot slot vertelt Berkers dat de stageplekken van tevoren grondig worden gescreend en zorgvuldig worden uitgekozen op basis van een veilig leer- en werkklimaat. Maar mochten studenten niettemin dus toch last ervaren van gedrag van cliënten in de zorg, dan raadt zij hen aan om daarover in gesprek te gaan door contact op te nemen met hun docent praktijkleren, degene die hen tijdens hun stage begeleidt.