Seksueel wangedrag onder studenten: 'Komt vaak voor'

De helft van alle studentes in het hoger onderwijs is recent slachtoffer geweest van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De daders zijn zelden docenten; vaak zijn het medestudenten. Ook bij Fontysstudentes komt ongewenst gedrag voor.  

Op verzoek van Mariëtte Hamer heeft statistiekbureau CBS cijfers gedeeld over studenten en seksueel wangedrag. Hamer is sinds 2022 ‘regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld’ en pleit al jaren voor een cultuurverandering in de samenleving.

Van de hbo-studentes zegt 47 procent in de twaalf maanden voorafgaand aan het onderzoek slachtoffer te zijn geweest. Onder de wo-studentes is dat 52 procent. Dat is meer dan drie keer zoveel als het landelijk gemiddelde voor vrouwen.

Volgens het CBS gaat het dan bijvoorbeeld om ongewenst naaktfoto’s ontvangen of nageroepen worden op straat. Maar ook fysiek seksueel geweld valt eronder. Een op de zes hbo-studentes en een op de vier wo-studentes is hier slachtoffer van geweest.

Alledag
Bij Fontysstudenten komt het ook voor. Eerstejaars student Esmée (21) is verbaasd dat slechts de helft van de hbo studentes het afgelopen jaar slachtoffer zegt te zijn geweest van seksueel grensoverschrijdend gedrag. “Er is in mijn omgeving geen enkele vrouw die hier nog nooit mee te maken heeft gehad, dus ik vind de helft eigenlijk nog weinig.” 

Zelf had ze op haar werkplek te maken met een manager die ongepaste opmerkingen maakte. “Wanneer hij die opmerkingen naar mij maakte, deden andere mensen daar heel normaal over, alsof het er gewoon bij hoorde en mensen nou eenmaal zo praten. Ik dacht toen wel, wat kan ik hier nou tegen doen en wat is dan normaal. Terwijl als ik het bij een man zou doen, zou dat toch ook kapot raar zijn.”

Savien (20), derdejaars student, vindt het best een grijs gebied wat er valt onder seksueel grensoverschrijdend gedrag. “Ik heb gelukkig nog nooit iets echt ergs meegemaakt. Het is het natuurlijk wel zo dat er tijdens het uitgaan wel eens een hand op je kont wordt gelegd of dat er opmerkingen worden gemaakt. Ik vind dat eigenlijk niet kunnen, maar ik ben dan niet zo iemand die er iets van gaat zeggen.”

Een andere Fontysstudente, die liever anoniem wil blijven, voelde zich op haar werk erg ongemakkelijk toen de man van haar baas suggestieve opmerkingen maakte en ongevraagd aan haar zat. “Hij zei dan dingen als lekkerding of snoepie, en sloeg zijn arm om me heen of legde zijn hand op mijn heupen."

Daar voelde ze zich niet comfortabel bij, maar ze vond het ook lastig om te vragen of hij ermee wilde stoppen. "Het is moeilijk om de grens te trekken en voor mezelf denk ik dan: misschien bedoelt hij het niet zo. Uiteindelijk heb ik er dus niks over gezegd.”

Omgangscultuur
Dat het zo vaak voorkomt heeft deels te maken met de leeftijd, zegt CBS-hoofdsocioloog Tanja Traag: “Impulsbeheersing is op deze leeftijd nog niet optimaal ontwikkeld.” Maar dat is volgens haar niet het hele verhaal. “Als je de berichtgeving leest over bijvoorbeeld ontgroeningen dan lijkt er een heel andere omgangscultuur te heersen.”

Traag wijst op de bangalijsten van het Utrechtse corps, waarin studentes werden beoordeeld op hun uiterlijk en prestaties in bed. En bij het Amsterdamse corps werden vrouwen ‘sperma-emmers’ en ‘hoeren’ genoemd.

De dader van seksueel geweld is vaak een bekende van het uitgaan of het daten, bijvoorbeeld een medestudent. Het gebeurt niet vaak dat dit een docent is. Toch zijn de onderwijsinstellingen wel een “logische startplek om te proberen verandering teweeg te brengen”, vindt Traag. De instelling is immers “de verbinder voor al deze studenten”.

Aanpak 
Op uitnodiging van Mariëtte Hamer is koning Willem-Alexander om tafel gegaan met studenten en medewerkers van Universiteit Leiden over de aanpak van seksueel wangedrag. Onder andere het Studentenpact, dat ondertekend is door meerdere studentenverenigingen, kwam aan bod. Het pact is bedoeld om seksueel grensoverschrijdend gedrag in het studentenleven aan te pakken. Het is te vroeg om te weten of het al helpt. “Een cultuurverandering kost tijd” stelt Mariëtte Hamer.

Begin vorig jaar adviseerde ze om eerstejaars studenten goede voorlichting te geven. “Want dan beginnen studenten met experimenteren”, zei ze tegen het HOP. “Hun eigen vorming is volop in ontwikkeling. De voorbereiding van dat onderwijs hoeft maar weinig tijd te kosten: er zijn al veel initiatieven die opleidingen zo van elkaar kunnen overnemen.”