Onderzoek wijst uit: bsa werkt niet, Fontys stopte eerder al

Het bindend studieadvies (bsa) werkt niet, blijkt uit het grootste onderzoek dat er ooit naar gedaan is. Afstuderen gaat nauwelijks sneller en minder studenten behalen een diploma. Fontys kwam eerder al tot deze conclusie en schafte het bsa twee jaar geleden af.

Veel hogescholen en vrijwel alle universiteiten stellen een harde eis aan hun eerstejaars: als zij niet een bepaald aantal studiepunten halen, krijgen ze een negatief bindend studieadvies. Ze moeten de opleiding verlaten. Ze kunnen hoogstens aan een andere opleiding beginnen of aan een andere onderwijsinstelling.

Het bsa heeft tot doel om na het eerste studiejaar te bepalen of een student geschikt is voor een opleiding. Voorstanders zien het bsa als een belangrijke stok achter de deur tegen studievertraging, maar critici wijzen op de oplopende prestatiedruk bij studenten. 

In het onderzoek dat maandag is gepubliceerd in economenblad ESB, is de conclusie duidelijk: voor zowel studenten als voor de onderwijsinstellingen heeft het bsa weinig voordelen en “aanzienlijke nadelen”. Van de studenten die met een bsa worden weggestuurd zou statistisch gezien de helft de opleiding wél hebben afgerond.

Aannames toetsen
Dat concludeert promovendus en econoom Sander de Vries van de Vrije Universiteit in Amsterdam op basis van CBS-gegevens van 700 duizend universitaire bachelorstudenten in 351 opleidingen. Niet eerder werd van zoveel opleidingen en studenten de invloed van het bsa onderzocht.

Rosemarie Moonen, consultant Studiesucces bij Fontys, ziet in de conclusies van De Vries een bevestiging van het eigen onderzoek dat de hogeschool tijdens de coronapandemie hield, toen het bindend studieadvies landelijk tijdelijk werd opgeschort. “Wij hadden al langere tijd het vermoeden dat het bsa haar doel voorbijschoot. De tijdelijke opschorting was een mooie gelegenheid om onze aannames te toetsen.”

Uit het onderzoek onder eerstejaarsstudenten van Fontys dat daarop volgde, bleek dat een behoorlijk percentage van de studenten die de hogeschool gewoonlijk zou wegsturen omdat ze de norm niet haalden, uiteindelijk het jaar erna prima op schema zat. “Voorheen stuurden we studenten weg die uiteindelijk hele goede beroepsbeoefenaars zouden zijn geworden”, aldus Moonen.

Niet te vergelijken
Een andere reden voor Fontys om het bsa af te schaffen, was de overstap naar talentgericht onderwijs, waarbij Fontysstudenten meer regie hebben gekregen over hun eigen studievoortgang. Doordat het systeem zo ingrijpend is veranderend, is een vergelijking van de doorstroom van het eerste naar het tweede jaar niet te geven. Moonen: “Wel zien we dat de propedeuse- en de diplomarendementen in het algemeen niet zijn veranderd.”

Dat blijkt ook uit het grootschalige onderzoek van De Vries. “De resultaten laten zien dat uitvallers door het bsa niet noodzakelijkerwijs zwakke studenten zijn”, schrijft de onderzoeker. Moonen wijst daarnaast op de Startthermometer, een methode om vroegtijdige uitval en welzijn te meten onder eerstejaars. “Daaruit blijkt dat de druk op studenten sinds de afschaffing van het bsa is verminderd.” 

Net als Fontys namen ook Hogeschool Rotterdam en de Groningse Hanze in 2024 afscheid van het bsa en Zuyd Hogeschool zelfs al in 2021, en zijn zij overgestapt naar een meer vrijblijvend studieadvies. Vorig jaar sloot Avans zich bij hen aan.