Nieuwe opleiding pakt agressie in publieke sector aan

Fontys start een opleiding tot ‘sociale veiligheidsregisseur’ bij publieke instellingen, zoals zorg, onderwijs en woningbouwcoöperaties. Voorjaar 2026 trekken de eerste deelnemers naar Eindhoven voor de – om precies te zijn – post-bachelor Toegepaste Sociale Veiligheidskunde.

Bron belt met Rogier van der Wal, als lector Ethisch Werken verbonden aan Fontys Hogeschool HRM en Toegepaste Psychologie. Hij is mede-initiatiefnemer van de nieuwe opleiding.

Wat is de noodzaak van deze opleiding?
“De agressie in onze samenleving neemt toe. Kijk alleen al naar de politiek, waar het meer dan eens gaat om de ruwe toon. Medewerkers bij publieke organisaties kampen zo’n twee miljoen keer per jaar met ongewenst gedrag van mensen, waarbij (extern) contact met cliënten een hoofdrol speelt. Dit komt tot uiting in verbale of fysieke intimidatie, maar ook via online agressie. Uit onderzoek blijkt dat deze problematiek in Nederland zelfs uitstijgt boven het Europese gemiddelde, met alle negatieve (gezondheids)gevolgen van dien. Onze opleiding biedt professionele oplossingen voor deze problematiek.”

Hoe is het curriculum tot stand gekomen?
“We willen zo goed mogelijk inspelen op de behoeften van deelnemers. Qua aanbod op dit ‘zorggebied’ heeft Fontys van oudsher al het nodige in huis bij HRM/Toegepaste Psychologie. Bijvoorbeeld de juridische context, psychologische achtergrond en bemiddelingsaspecten bij ongewenst gedrag. Voor mijn eigen lectoraat geldt dat we veel waarde hechten aan ethisch handelen op de werkvloer. Ook plannen we praktijkgerichte gastcolleges, onder andere door Caroline Koetsenruijter, specialist op het terrein van werkvloer-agressie.”

Over welke kennis en vaardigheden moeten deelnemers straks beschikken?
“De sociale veiligheidsregisseur heeft een centrale rol bij het voorkomen van agressie, en de afwikkeling van incidenten. Hij/zij begeleidt collega’s die het overkomt en probeert de meldingsbereidheid te vergroten. We tackelen verschillende dimensies van het probleem. Meer theoretisch gezien gaan we in op begrippen als ‘moreel leiderschap’ en ‘ethisch handelen’. Een manager die met ongewenst gedrag te maken heeft in een organisatie moet bijvoorbeeld consequent en betrouwbaar zijn. Vooral ook als het niet direct zichtbaar is voor de buitenwacht.

Voorbeeldgedragingen zijn van invloed op de meldingsbereidheid in een organisatie. Verder is het goed om te kijken in hoeverre de regels en protocollen voor sociale veiligheid in de organisatie zijn uitgewerkt en hoe daarmee in de praktijk wordt omgegaan. Ook concreet zijn er slimme aanpassingen mogelijk. Bekend zijn de organisaties die hun slechtnieuwsbrieven op vrijdag de deur uit doen, waarna medewerkers op maandagochtend gelijk de volle laag krijgen.”

Is er verschil in benadering, bijvoorbeeld tussen zorg en onderwijs?
“Bij veel publieke instellingen gaat het om belangen die mensen persoonlijk aangaan. Op de overheid zijn mensen soms extra kritisch onder het mom van ‘Ik betaal toch belasting!’ en het verwachtingspatroon dat een dienst er vooral is voor jou. En bij onderwijs draait het om de positie van je kinderen, wat vaak ook rabiaat gedrag oproept. De verschillen zijn er, maar er is vooral ook veel generiek ongewenst gedrag.”

Wanneer kunnen deelnemers zich aanmelden?
“Die specifieke info volgt nog. We richten ons op werkende professionals die zich bezighouden met veiligheid op de werkvloer. We plannen zes en een halve opleidingsdag in Eindhoven en streven naar twaalf tot vijftien deelnemers. Er is voor gekozen om de cursus in die zin compact en gecomprimeerd te houden, wat de impact (hopelijk) vergroot.”