Nieuwe doctorsgraad in hbo: “Evident dat dit wordt erkend”

Als het aan de minister van Onderwijs ligt, kunnen kandidaten die praktijkgericht promotieonderzoek verrichten aan een hbo over enige tijd professional doctorate (PD) voor hun naam zetten. Volgens Fontys-kandidaat van het eerste uur Emily Huurdeman 'is het evident dat het promotierecht in het hbo wettelijk wordt erkend'.

Ze is de allereerste PD-kandidaat binnen Fontys die in 2023 is gestart met een vierjarig promotietraject. Nog één jaar te gaan en dan rondt Emily Huurdeman haar praktijkgericht promotieonderzoek (Essaying as Collective Performative Practice) af bij Fontys Academy of the Arts. Of ze daarna daadwerkelijk de titel professional doctorate (afgekort PD) voor haar naam mag zetten, is nog maar de vraag. De hoogste graad in het hbo is namelijk nog niet in de wet vastgelegd. Mogelijk gaat dit binnenkort veranderen.

Na een experiment van enkele jaren heeft minister Letschert van Onderwijs deze week namelijk een wetsvoorstel ingediend om de doctorsgraad in het hbo wettelijk te verankeren. Net zoals op de universiteit kunnen studenten dan na hun bachelor en master promoveren. Het verschil met een academische graad (PhD) is dat een PD-kandidaat onderzoek doet gericht op de praktijk in plaats van theoretisch onderzoek.

Logische stap
Huurdeman noemt het een logische stap. “In het buitenland wordt er minder onderscheid gemaakt tussen een theoretisch en praktijkgericht promotietraject. Alleen in Nederland is er verschil in het hoger onderwijs met wo en hbo. Ik vind het dan ook evident dat het promotierecht in het hbo wettelijk wordt erkend.”

Met een PhD-titel op zak is de PD-kandidaat bekend met zowel academisch als praktijkgericht onderzoek. Huurdeman spreekt van een fundamenteel andere manier om tot kennis te komen. “Je kunt je onderzoeksvraag en concepten direct in de praktijk toetsen”, zegt ze. “Dat levert totaal andere inzichten op. En je kunt daadwerkelijk wat doen voor mensen en de maatschappij.”

Zo geeft Huurdeman bijvoorbeeld workshops om haar onderzoeksmethode te testen. “Al na één workshop krijg ik vele malen meer inzichten dan wanneer ik mijn theorie conceptualiseer en uitschrijf.” Toch wil ze academisch onderzoek niet naar beneden halen. Integendeel. “Ik denk dat beide onderzoeksmethoden heel goed parallel kunnen lopen en elkaar aanvullen. PD-trajecten bieden een kans om theoretische concepten te toetsen in de praktijk. Het ene onderzoek is niet meer waard dan het andere.”

Waardevolle inzichten
Huurdeman is een van de acht PD-kandidaten van Fontys die momenteel meedoen aan de landelijke pilot waaraan 24 hogescholen deelnemen. Volgens bestuurder Arian Steenbruggen leveren de PD-trajecten ‘zeer waardevolle inzichten op van grote vraagstukken uit de praktijk, die te ver gaan voor een normale, veel kortere projectduur’.

“Natuurlijk doen we al onderzoek met het werkveld. Maar dit gaat om langduriger onderzoekstrajecten die de gelegenheid bieden diepgaand onderzoek te verrichten naar zaken die zo’n tijdshorizon ook echt nodig hebben. Het zit hem dus meer in de complexiteit van de vraagstukken en de diepgang van het onderzoek”, aldus Steenbruggen.

“Het mooie van praktijkgericht promotieonderzoek is dat er altijd een interventie is die direct invloed heeft op de context waarin gewerkt wordt”, vervolgt ze.  “Het levert dus direct een verbetering op voor de praktijk. Bij een PhD is de afstand tot de praktijk groter.”

Falk Hübner, lector Artistic connective practices en begeleider van Emily Huurdeman, spreekt van een ‘fascinerend traject’. “De PD-kandidaten in de richting Kunst en Creatief bewegen zich in het maatschappelijke domein en ontwikkelen geheel nieuwe artistieke praktijken. Ze zoeken de grenzen van die disciplines op.” Hij ziet heel veel potentie voor de PD-trajecten, zowel op onderzoeks- als onderwijsgebied.

Prachtige kans
Hij maakt daarbij de vergelijking met de komst van PhD-trajecten in de kunsten, zo’n twintig jaar geleden. “Als ik terugkijk, zie ik wat een enorme kracht daaruit is voortgekomen. Heel veel mensen die samen met mij gepromoveerd zijn, zijn inmiddels uitgegroeid tot personen die een centrale plek innemen in het (inter)nationale werkveld en het onderwijs, en dat zal niet anders zijn voor PD-trajecten.”

Waar Hübner zich enigszins zorgen maakt over de financiering van PD-trajecten na de pilot - “dat is inherent aan de kunsten” - denkt Steenbruggen dat dit wel goed komt. “Een promotieplaats is vrijwel altijd grotendeels gesubsidieerd. Dat gaat op grond van het indienen van onderzoeksvoorstellen voor het overgrote deel bij NWO, SIA of de EU. Gezien het praktijkgerichte karakter van de PD is het ook goed denkbaar dat we in samenwerking met bedrijven of instellingen promotieplaatsen ontwikkelen.”

Binnenkort weten we of het wetsvoorstel van de minister wordt aangenomen. Graad of niet, het gaat PD-kandidaat Huurdeman niet in de eerste plaats om de doctorstitel, maar om de mogelijkheid zich vier jaar lang vast te bijten in een onderwerp en maatschappelijk impact te maken. 

“Praktijkgericht promotieonderzoek is een prachtige kans. Het betekent dat niet elke onafhankelijke hogeschool een onderzoek start, maar dat alle trajecten en onderzoekers in Nederland met elkaar verbonden zijn. Dit gaat over het creëren van een onderzoeksgemeenschap.”