Nieuw keurmerk neemt social media onder de loep

Social media-platforms hebben een grote invloed op het dagelijks leven van jongeren. Maar wie controleert of die platforms veilig en verantwoord functioneren? Fontys-onderzoeker Herm Kisjes vindt dat dat veel te weinig gebeurt, en daarom ontwikkelde hij het Keurmerk Gezonde Social Media (GSM). “Om te toetsen op verslavende algoritmes, privacy en online veiligheid.”

Het keurmerk is een initiatief vanuit FitPhone, het onderzoeksproject en preventieprogramma dat Herm Kisjes enkele jaren geleden opzette om gezond smartphonegebruik onder jongvolwassenen te verbeteren. Social media zijn daarbij niet weg te denken, maar gezond zijn ze vaak niet.

Daarom ontwikkelde de onderzoeker samen met een team bestaande uit docenten en studenten een keurmerk dat social media-platforms moet stimuleren – of uiteindelijk verplichten – om gezonder en transparanter te werken. Kisjes: “Een auto mag zonder apk ook de weg niet op. En nieuwe medicijnen worden eerst uitgebreid getest voordat ze op de markt verschijnen. Maar voor social media geldt dat niet.”

Geen controle
Dat is vreemd, vindt Kisjes. “Bijna alles wat maatschappelijke impact heeft, wordt vooraf gecontroleerd. Social media-bedrijven kunnen hun product echter gewoon lanceren en aanpassen zonder dat daar vooraf onafhankelijke toetsing tegenover staat.”

Het keurmerk, dat maandag gepresenteerd werd tijdens het symposium ‘Welke zorgplicht hebben social media-bedrijven?’, moet daar verandering in brengen. “Dat gebeurt aan de hand van zeven aandachtspunten. Die vormen de basis voor onafhankelijke beoordelingen van social media.”

Verschillende werelden
De belangrijkste daarvan is volgens Kisjes: wat offline geldt, geldt ook online. “Dus wat offline niet mag, mag online ook niet. Dat zouden geen verschillende werelden moeten zijn.” Hij doelt daarmee onder andere op misleiding, schadelijke content en advertenties over gokken, vapen en online aankopen die op minderjarigen zijn gericht.

Daarnaast pleit het keurmerk voor periodieke controles door een onafhankelijke toezichthouder, meer transparantie over dataverzameling en een verbod op verslavende algoritmes. “Voldoe je niet aan die voorwaarden, volgt een waarschuwing, flinke boete of tijdelijke schorsing. Nu krijgen bedrijven vaak een boete die slechts gezien wordt als een ‘kostenpost met weinig effect’, want veel grote techbedrijven verdienen miljarden. Dat moet veranderen, en een schorsing is een sanctie waar ze echt last van zullen hebben.”

Van Fontys naar Europa
Daarom vertrekt de onderzoeker op 23 juni naar de Tweede Kamer, waar hij het Keurmerk Gezonde Social Media aanbiedt aan de commissie Digitale Zaken, inclusief bijbehorende petitie. “Ons keurmerk is een eerste versie die verder uitgewerkt kan worden door experts, beleidsmakers, juristen én de politiek. We moeten ergens beginnen als het gaat om strengere regels voor social media, en de eerste stap hebben wij alvast gezet.” Of het keurmerk daadwerkelijk onderdeel wordt van de Europese wet- en regelgeving rondom social media, is nog niet duidelijk.