Nieuwe rubriek: Helmuts Docu Corner

Een nieuwe Bronrubriek: Helmuts Docu Corner. Elke drie weken geeft Helmut Boeijen, documentaire-kenner bij uitstek en docent bij Fontys Journalistiek in Tilburg, voortaan drie docu-kijktips voor studenten en medewerkers. 

Boeijen trapt af met het grootste documentairefestival ter wereld, het International Documentary Festival in Amsterdam. Dat vindt plaats van 13 tot 23 november. Voor wie niet naar IDFA gaat: de drie hieronder gerecenseerde films zijn later ook gewoon in de bioscoop te zien.

Orwell: 2+2=5 
Regisseur Raoul Peck combineert in dit vlammende video-essay het leven van schrijver George Orwell met een exploratie van het gedachtengoed uit diens klassieke dystopische roman 1984 in het hier en nu.

Terwijl Orwell zelf, die van acteur Damian Lewis een stem heeft gekregen, terugblikt op zijn leven, zoomt Peck in op hoe de grondslagen van ’s mans totalitaire staat tachtig jaar later enthousiast in de praktijk worden gebracht. Het is een alarmistisch verhaal, gestut met quotes van Bernie Sanders, Edward Snowden en Maria Ressa. Over dictatuur, oorlog en propaganda. Met voor de hand liggende schurken zoals Trump, Poetin en Netanyahu. En al even voorspelbare strijdtonelen: Syrië, Oekraïne en Gaza. Parasieten zuigen zich intussen schaamteloos vol: de Musks, Bezossen en Zuckerbergs.

Met z’n allen geven zij op een onnavolgbare wijze invulling aan die onvergetelijke leuzen uit 1984: War is peace. Ignorance is strength. Freedom is slavery. En Peck hamert die boodschap er met verve in. Niet altijd even subtiel, maar wel zéér effectief.
Vanaf 4 december in de bioscoop)

It’s Never Over, Jeff Buckley
Met dit postume portret tilt de gelauwerde Amerikaanse documentairemaakster Amy Berg de Amerikaanse zanger Jeff Buckley, die in 1997 op slechts dertigjarige leeftijd verdronk, weer in het hier en nu. Voorbij Hallelujah, de Leonard Cohen-song waarvan hij een echte evergreen maakte. Voorbij zijn enige album Grace, dat inmiddels als een klassieker wordt beschouwd. En voorbij het iconische beeld van de ongrijpbare zanger met het enorme bereik, die zich in ieders ziel etste en onderweg menig hart stal en brak.

Jeff wordt weer de jongen die op de middelbare school flink werd gepest. De muzikale veelvraat, die net zo gemakkelijk Edith Piaf als Sjostakovitsj, Nina Simone, Nusrat Fateh Ali Khan of Led Zeppelin verorberde. En de kunstenaar die gedurig twijfelde aan zichzelf. Of Grace toch geen toevalstreffer was en hijzelf een bedrieger? Berg roept hem op met een veelheid aan archiefbeelden en geluidsopnames, animaties die z’n gemoedstoestand verbeelden en – natuurlijk – ’s mans tijdloze composities, waarvan de teksten voor de gelegenheid ook zijn ondertiteld. Zodat eenieder recht in zijn ziel kan kijken.

It’s Never Over, Jeff Buckley wordt daarmee het gelaagde psychologische portret, dat je zowel de hoofdpersoon zelf als zijn achterban, gehoor en muziekliefhebbers toewenst.
Vanaf 8 januari in de bioscoop

2000 Meters To Andriivka 
Een Oekraïense aanvalsbrigade krijgt in de herfst van 2023 de opdracht om een klein dorp te veroveren. Daarvoor moeten de soldaten door een klein bos trekken, dat al talloze levens heeft geëist. De Oekraïense journalist Mstyslav Chernov, die voor zijn vorige film 20 Days in Mariupol (2023) een dik verdiende Oscar won, sluit zich bij hen aan. Hij begeleidt de dramatische gebeurtenissen die zich vervolgens voor zijn eigen lens, dronecamera’s en de helmcamera’s van zijn hoofdpersonen voordoen met een bespiegelende voice-over.

Soms gebruikt hij daarbij ook wijsheid van achteraf: over hoe ’t verder zal gaan met de soldaat die nu in de loopgraaf een sigaretje met hem rookt of een praatje maakt – als ’t daarmee überhaupt nog verder gaat. Een zeer effectieve keuze. De oorlog kent immers geen genade. Ook hun eigen vierkante centimeter van dat gedoemde gevecht met de Russen zal zijn slachtoffers eisen. Mannen die het bos nooit meer zullen verlaten.

Behalve de grimmigheid tekent Chernov in deze mokerslag van een film ook de zinloosheid van die oorlog op. Het Oekraïense tegenoffensief aan het Oostfront is gedoemd om te mislukken, maar welke andere mogelijkheden heeft het bedreigde land? Behalve de rug rechten, de vlucht naar voren kiezen en er maar het beste van hopen?
Vanaf 15 januari in de bioscoop