‘Nature’ of ‘nurture’ voer voor discussie

Tijdens een debat over M/V-gendergelijkheid bij Fontys Lerarenopleiding Tilburg lopen de gemoederen donderdag even hoog op. Aanwezige studenten reageren boos als spreker Henk Verhoeven (M) het afgesproken half uur overschrijdt, terwijl zijn voorgangster Tina ten Bruggencate (V) wel binnen de lijntjes blijft. “Ik ben nog nooit zo afgeremd door een vrouw”, lacht eerstgenoemde. 

De discussiemiddag vormt de afsluiting van de minor Filosofie en Ethiek van de lerarenopleiding Levensbeschouwing. Gekozen is voor een bijzondere vorm: het klassieke ‘Symposium’ zoals bedacht door de Griekse filosoof Plato (427-347 v.Chr.). Hierbij wordt een bepaald thema eerst middels toespraken belicht. Een tweede doel is om in de daaropvolgende discussie zoveel mogelijk kennis te vergaren. 

Maatschappij 
Zijn man-vrouwverschillen een natuurlijk verschijnsel, of het resultaat van sociale normen en machtsverhoudingen? Nature of nurture dus. Ten Bruggencate en Verhoeven – allebei docent bij Fontys HRM en Toegepaste Psychologie in Eindhoven – verschillen hierover diametraal van visie.  

Ten Bruggencate denkt (net als filosofe Simone de Beauvoir) dat de maatschappij vrouwen in een ondergeschikte rol duwt. In haar verhaal probeert ze diepgewortelde mythes te ontkrachten. Bijvoorbeeld: boze, krachtige vrouwen zijn lelijk en vrouwen willen per se moeder worden. 

“Mannelijke wetenschappers of schrijvers krijgen nooit de vraag of ze kinderen willen. Bij vrouwen komt het altijd voorbij.” En: “Boosheid is evolutionair gezien een belangrijke emotie, omdat het je lichaam en geest op scherp zet.” Vrouwen hebben volgens Ten Bruggencate evenveel recht om boos te worden, maar van hen wordt het minder geaccepteerd: boze vrouwen zijn ‘lelijk’ of ‘hysterisch’. 

Het is allemaal gebaseerd op ideeën en verwachtingen van onze maatschappij en die moeten we volgens de spreekster bijstellen. “Zulke biologische hokjes zorgen (nog altijd) voor ongelijke kansen. Het gaat er ten slotte om dat je ook als vrouw kunt worden wie je daadwerkelijk bent”, besluit ze. 

Evolutie 
Henk Verhoeven staat aan de andere kant van het spectrum. “Verschillen tussen mannen en vrouwen komen niet voort uit traditie of cultuur”, betoogt hij. De natuur bepaalt.  

Hij legt dat onder meer uit door de tegenstelling tussen monogamie en polygamie. “Het feit dat mannen veel meer kinderen kunnen verwekken dan vrouwen kunnen baren, is een essentieel verschil tussen de seksen. Het maakt de man in het algemeen dominanter en vrijer.”  

Bij partnerkeuze letten vrouwen evolutionair gezien ook op andere aspecten dan mannen. Zij gaan voor ‘kwaliteit’ en zoeken naar een betrouwbare, langjarige partner voor het opvoeden van nageslacht. Dat brengt andere normatieve eigenschappen mee, zoals zorgzaamheid en een meer bescheiden positie.  

Natuur dus. “Bovendien blijkt ook ‘gewoon’ uit psychologisch onderzoek dat vrouwen over het algemeen betere verzorgers zijn en gemiddelde mannen meer ruimtelijk inzicht hebben.” Dat laatste verklaart dan ook waarom mannen beter kunnen inparkeren, wat één van de aanwezige studenten eerder noemt als wezenlijk verschil tussen man en vrouw.  

Luiken open 
De lezingen roepen bij de aanwezige studenten soms luidruchtige reacties op. Daarbij zijn de aanhangers van ‘nature’ of ‘nurture’ ongeveer gelijk verdeeld. 

Geheel in de stijl van Plato’s ‘Symposium’ gaan na de pauze acht verschillende personages, ingevuld door studenten van de minor, met de sprekers in discussie over gerelateerde stellingen, zoals het nut van een verplicht vrouwenquotum.  

“We organiseren deze minor nu voor de twintigste keer”, zegt Levensbeschouwingsdocente Kirsten Poortier. “Het is belangrijk dat studenten zich inleven in verschillende denkposities. Dan helpt het om een andere persona aan te nemen, die mogelijk ver van hen af staat. Visies van mensen zijn gebaseerd op hun eigen achtergronden en kunnen zodoende flink uiteenlopen.” Juist in een samenleving die toch al polariseert, moeten we daar met empathie naar leren kijken.  

Filosofische antwoorden
Studenten Rayn, Taylan en Anil beamen dat. “Ik volgde de minor Filosofie en Ethiek omdat ik antwoord wilde op bepaalde filosofische levensvragen”, zegt Rayn, student Bedrijfskunde en Economie. “Die eindantwoorden kreeg ik niet letterlijk. Maar ik leerde wel luisteren naar de visie van anderen en me daarvoor openstellen. In een comfortabele sfeer leerden deelnemers elkaar beter begrijpen.” 

Voor Taylan (Bouwkunde) en Anil (Mechatronica) lag er nog een uitdaging. “Als bètastudent ben je vooral vertrouwd met cijfers. Het was even wennen om veel theoretische info tot je te nemen. Maar de inhoud van de minor werd goed gestructureerd aangeboden. En inderdaad: je leert ten slotte luisteren naar andermans visies. Dat is een belangrijke winst.”