Mogen studenten 'zomaar' AI gebruiken?

Qua snelheid kan AI toveren vergeleken met mensen. Het kan in een mum van tijd bizar complexe berekeningen maken of iets reproduceren. Maar AI ‘weet’ niets, zo betoogt docent Len Kromkamp van Fontys Sport en Bewegen in onderstaand opiniestuk. Daarom moet volgens hem de student vooral geleerd worden iets te leren ondanks en juist zonder AI.

Steeds meer studenten maken gebruik van AI voor hun studie. Dat kunnen we ze niet kwalijk nemen. Waarom het werk helemaal zelf maken als dat veel sneller kan met AI? De gevolgen van het uitbesteden van het denkwerk op het leerproces worden daarbij door studenten (en docenten?) onderschat. Cognitieve ontlasting ondermijnt het leren en het is vanzelfsprekend dat cognitief uitbesteden je helemaal niets oplevert. Alleen door zelf na te denken, leren we.

Wanneer we nadenken leggen we verbanden tussen informatie, ervaringen, en onze eigen (voor)oordelen. Het is een proces van verwerking zodat we (al dan niet tijdelijk) conclusies kunnen trekken. Ons verstand gebruiken is essentieel voor persoonlijke en professionele groei. Zonder denken geen inzicht, geen toepasbare kennis, geen intentioneel handelen. Dat studenten het denken, dat wat hen uiteindelijk uniek maakt als professional, uitbesteden aan een computer is zorgwekkend.

Geen mens maar machine
De huidige AI-modellen kunnen ook ‘nadenken’, maar in de basis weet generatieve AI helemaal niets. We noemen het niet voor niets generatieve AI. Het genereert, en dat doet het op basis van zeer complexe kansberekeningen. Maar: stop je er rommel in, dan komt er rommel uit. Bijvoorbeeld de ziekte bixonimania. Deze fictieve aandoening werd bedacht door onderzoekers om te kijken of AI-systemen misinformatie als waarheid voor zouden leggen aan gebruikers. En ja, dat doet het. Generatieve AI bezit geen kennis of waarheid. Punt.

AI is geen mens maar een machine. Het kan niet nadenken. Is het dan niet ontzettend raar dat we het kunstmatige intelligentie noemen? Niet alleen is het helemaal niet intelligent, we reduceren daarmee ook onze eigen intelligentie tot simpelweg taal. Maar taal is een middel voor communicatie, niet het denken zelf. Sterker nog: in onze hersenen worden onafhankelijke gebieden geactiveerd voor taal en andere cognitieve functies zoals redeneren.

Wanneer studenten met AI opdrachten maken, presteren ze beter op de korte termijn. Deze performance paradox leidt echter tot verlies op de lange termijn omdat studenten geen duurzame kennis opbouwen. De kans is groot dat studenten dat niet doorhebben: zij zien het werk dat ze met AI maken als bewijs van hun eigen competentie. Maar studenten presteren minder goed als ze daarna niet meer met AI kunnen werken. AI-systemen nemen desirable difficulties weg, wat vervolgens leidt tot minder diep leren en een verminderde langdurige retentie van informatie. En: hoe meer een student gebruikmaakt van AI, hoe minder het brein zelf actief kennis verwerkt. Dit alles kan leiden tot metacognitieve luiheid en heeft negatieve invloed op het vermogen om zelfstandig na te denken. Dat is niet best.

Niet alleen slecht nieuws
Tegelijkertijd is AI zeker niet alleen maar slecht nieuws. Het biedt namelijk ook kansen om het leren te ondersteunen. Wanneer een student zichzelf strategisch cognitief ontlast in diens samenwerking met AI, door bijvoorbeeld routineklusjes uit te besteden, komt er mentale ruimte vrij voor hogere orde denken zoals reflecteren. Daarvoor heb je wel metacognitieve vaardigheden nodig.

Waarom zou een student zelf nadenken (en in het verlengde daarvan: zelf schrijven of maken) als de taak met AI op of zelfs boven niveau uitgevoerd kan worden? Waarom zou een student ondanks AI het materiaal eigen maken? Dát is precies waar wij hen van moeten overtuigen. Dat het ondanks AI absoluut de moeite waard is om zelf na te denken. We hebben onderwijs nodig waar leren ondanks AI en leren zonder AI (naast leren met, door en over AI) een plek krijgt. Onderwijs waarin studenten hun werk uitleggen en verdedigen. Onderwijs waarbij we op momenten geen laptops en telefoons in de klas hebben. Onderwijs waarin studenten met elkaar debatteren. Onderwijs waarin studenten zelf schrijven.

Laten we de student weer aan het denken zetten. Juist vanwege AI.

Len Kromkamp is docent en onderzoeker bij Fontys Sport en Bewegen in Eindhoven